Bəzi təhlilçilərə görə, Trampın bəyanatı birbaşa hüquqi-siyasi iddiadan çox, geosiyasi reallıqların onun üslubunda sərt ifadəsi kimi qiymətləndirilməlidir

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ağ Evdə keçirilən brifinqdə yenidən Azərbaycan və Ermənistan arasındakı sülhyaratma missiyasından danışarkən diqqətçəkən ifadə işlədib. O, Putinin Ermənistan və Azərbaycanla bağlı ona belə dediyini yada salıb: “İnana bilmirəm ki, siz bu müharibəni həll etdiniz. Mən 10 ildir bu münaqişəni həll etməyə çalışıram”. Tramp  qeyd edib ki, hər iki ölkə uzun illər müharibə vəziyyətində olub. “Bu, böyük bir sülh oldu”,- deyə Tramp əlavə edib. ABŞ prezidenti sözügedən çıxışında regionu “Putinin ərazisi” kimi təsvir edib. 

Bəzi təhlilçilərə görə, Trampın bəyanatı birbaşa hüquqi-siyasi iddiadan çox, geosiyasi reallıqların onun üslubunda sərt ifadəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Yəni bu ifadə ABŞ-nin rəsmi siyasətini əks etdirmir. Tramp beynəlxalq hüquqdan deyil, faktiki təsir zonalarından çıxış edən realist yanaşmanı üstün tutur, Qafqazda Rusiyanın hələ də güclü təsir imkanlarına malik olduğunu vurğulayır. Bu yanaşma isə region dövlətləri üçün ehtiyat siqnalı rolunu oynayır: geopolitikada bəyanatlardan çox, güc balansı və manevr imkanları önəmlidir.

Abutalıb Səmədov

Məsələ ilə bağlı Alyans Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Abutalıb Səmədov “Yeni Müsavat”a bildirdi ki, ABŞ prezidentinin sevimli mövzularından biri nail olduğu sülh razılaşmaları barədə eyni fikirləri dönə-dönə təkrar etməkdir. Burada Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsinin özünəməxsus yeri var: “Tramp ad çəkmədən 35 illik münaqişəyə son qoyduğunu deyir. Bəzən adı yanlış çəkir. Ancaq bu məsələ tez-tez gündəmə gəlir. Putinlə telefon danışığında onun söylədiyi fikirlərin təkrarlanmasını da çox sevir. Görünür, Putin də Trampın xoşuna gəlmək üçün o ifadələri işlədib. Əslinə qalsa, Putin özü elə hesab eləmir. Hesab edir ki, münaqişə 2020-ci il 10 noyabrda başa çatdı və burada Rusiya həlledici rol oynadı. Ancaq Ukrayna danışıqlarında Trampı öz tərəfinə çəkmək üçün Putin Trampın xoşuna gələcək fikirlər səsləndirir, iltifat göstərir. Bu, bir daha Zelenskiyə dərs olmalıdır. Böyük dövlətlərin rəhbərləri ilə danışıqlar apararkən bəzən bu cür üsullardan istifadə etmək dövlətin maraqlarına xidmət eləyir və bunu siyasətçilər bilməlidirlər. Putinin onun fəaliyyətinə verdiyi qiyməti qabartmaq üçün Tramp bir ifadə də işlədir, Putini Qafqazın sahibi adlandırır. Güman edirəm ki, bu fikir, bu günə aid deyil, daha çox keçmiş dövrə işarədir. Cənubi Qafqazın Rusiyanın təsir zonası olduğunu bir daha diqqətə çatdırmaq cəhdidir”.

Ekspert qeyd etdi ki, 44 günlük müharibəyə qədər, ola bilsin, hətta son illərə qədər Cənubi Qafqazın Rusiyanın təsir zonası sayıldığı heç kimə sirr deyil: “Türkiyə də türk siyasətçiləri Cənubi Qafqazı Rusiyanın arxa bağçası adlandırırdılar. Digər Qərb ölkələri də buna bənzər mövqe nümayiş etdiriblər. Rusiya da bu cür hesab edib. Ümid edək ki, artıq bu gün Tramp Putini Cənubi Qafqazın sahibi hesab eləmir. Baxmayaraq ki, ABŞ-də qəbul olunmuş yeni Milli təhlükəsizlik konsepsiyasında bu cür düşüncələrin ortaya çıxması üçün kifayət qədər əsas var. Həmin konsepsiyada açıq şəkildə yazılıb ki, Amerika ABŞ-nin təsir zonasıdır və digər ərazilərdə ola bilsin ki, başqa dövlətlərin bu hüququ tanınsın. Təbiidir ki, bizi bu baxımdan Cənubi Qafqaz məsələsi narahat edir. Ümidimiz bir tərəfdən ABŞ-nin Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı görəcəyi işlərdirsə, digər tərəfdən, Türkiyənin Cənubi Qafqazda rolunun artması Rusiyanın bu bölgədə söz sahibi olmayacağına ümidlərimizi də artırır. Ümid edirik ki, Rusiyanın Cənubi Qafqazda həlledici söz sahibi olması  ABŞ və Türkiyə tərəfindən qətiyyən qəbul olunmayacaq və buna imkan verilməyəcək. Cəhdlər olacaqmı? Şübhəsiz ki, olacaq və bu, ilk növbədə Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkilərinin nəticələrindən də asılıdır”.

A.Səmədov hesab edir ki, rusiyayönümlü qüvvələrin Ermənistanda qələbəsi həm Ermənistan üçün, həm də bütövlükdə bölgə üçün ciddi problemlər yaradacaq: “ABŞ-nin vitse-prezidenti Vensin bölgəyə gözlənilən səfəri, aparılacaq danışıqlar, atılacaq addımlar belə bir ümid yaradır ki, Cənubi Qafqazın Rusiyanın təsir zonası olması fikri bundan sonra qəbul olunmayacaq və Rusiya tədricən Cənubi Qafqazdan çəkilib gedəcək”.     

Etibar SEYİDAĞA,
“Yeni Müsavat”

Ermənistan Azərbaycanla müharibəyə hazırlaşmır.

Musavat.com xəbər verir ki, bunu Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Ordu Günü ilə bağlı müraciətində bildirib.

“Müharibə olmayacaq. Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında sülh mövcuddur və sülhdən daha etibarlı təhlükəsizlik zəmanəti yoxdur”, - Paşinyan deyib.

O əlavə edib ki, Ermənistan ordusunu gücləndirməyə davam edəcək, çünki “güclü ordusu olmayan ölkə zəifdir və aqressiyaya məruz qalmaq riski daşıyır”.

Baş nazir həmçinin KTMT-ni (Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı) Ermənistanın dövlətçiliyini və suverenliyini məhv etmək niyyətində ittiham edib.

“2022-ci ilin sentyabr ayına qədər KTMT-dəki tərəfdaşlarımız təhlükəsizliyimizi və Ermənistan Respublikasının ərazi bütövlüyünü təmin etmək üzrə müqavilə öhdəliklərini yerinə yetirməkdən imtina edirdilər. Onlar həmçinin Ermənistan Respublikasının artıq ödədiyi yüz milyonlarla dollar dəyərində silah və texnika tədarük etməkdən imtina etdilər.

Bu, Ermənistan üçün ekzistensial təhlükə yaradırdı və açıq-aşkar görünürdü ki, bizim dövlətçiliyimizi məhv etmək və suverenliyimizi ləğv etmək qərarı qəbul olunmuşdu.

Bu ölümcül təhlükə iki əsas hadisə nəticəsində aradan qaldırıldı: 2022-ci il oktyabrın 6-da Praqada dördtərəfli formatda əldə edilən siyasi razılaşmaya əsasən, Ermənistan Respublikası və Azərbaycan Respublikası 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsi əsasında bir-birinin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanıyır və Ermənistanın KTMT-dəki üzvlüyünün dondurulmasını nəzərdə tutur”, - deyə news.am Paşinyanın sözlərini sitat gətirir.

Musavat.com

Bu saat dünyada adı ən çox hallandırılan beş dövlət varsa, biri, heç şübhəsiz ki, İrandır.

İranın daxilindəki ictimai-siyasi təlatüm, iğtişaşlarla başlayan, qətliamlarla bitən xalq üsyanı bir tərəfdən, ABŞ və İsrailin hərbi təcavüzünə məruz qalmaq ehtimalı o biri tərəfdən ölkənin adını dünya mediası ilə bir edib. Hələ bir müddət belə gedəcək. Hazırda üsyanda yaxalananların edam edilməsi prosesi başlayıb.

Ancaq başı bu qədər qeylü-qalda olan Tehran iki daşın arasında qonşu dövlətlərə növbəti dəfə “ilişmək” fürsətini əldən qoymur.

Dünən ölkəmizdəki İran səfirliyi İsrailin XİN başçısının Bakıda səsləndirdiyi açıqlamalarla bağlı bəyanat verərək, İsraili Fələstin torpaqlarını işğal etməkdə, xalqa qarşı soyqırım siyasəti yeritməkdə, dövlət terrorizmində və aparteiddə ittiham edib və sözünü belə bitirib: “Bu qeyri-qanuni və cinayətkar rejimin nümayəndəsinə Bakıda həmin rejimin cinayətlərini ört-basdır etmək, İran İslam Respublikasına qarşı əsassız iddialar və sərsəm fikirlər səsləndirmək üçün şərait yaradılmasına görə təəssüfləndiyimizi bildirməklə... İran və Azərbaycan arasındakı münasibətləri pozmaq, bölgədə gərginlik və qeyri-sabitlik yaratmaq məqsədi güdən sionist rejiminin bu növ fitnə-fəsad və müdaxiləçi hərəkətlərinə qarşı ayıq-sayıq olmağın zəruriliyini xatırladırıq".

Bu, nə deməkdir? Bu o deməkdir ki, Tehranın mövqeyinə görə, Azərbaycan İranla münasibətləri pis olan ölkələrlə normal münasibət saxlamamalı, keçirdiyi beynəlxalq tədbirlərə onları dəvət etməməli, dəvət etsə də, çıxış üçün söz verməməli, bir sözlə, İranın dostu ilə dost, düşməni ilə düşmən olmalıdır.

Tərs kimi, bu gen dünyada İranın dostu, müttəfiqi yoxdur. O, dünya hegemonu ABŞ ilə, eləcə də Avropa ölkələri ilə çəkişmədədir, regionda İsraillə qatı düşməndir, ərəb ölkələri ilə intriqadadır, Rusiya və Çinlə müəyyən tərəfdaşlığı olsa da, sabah hücuma məruz qalanda onlardan da yardım görməyəcək.

Təklənmiş vəziyyətə düşən, özünü beynəlxalq aləmdən böyük ölçüdə təcrid edən və bu səbəbdən siyasi, iqtisadi girdabda çabalayan bir dövlət kiçik Qafqaz ölkəsini də öz yanında görmək istəyir.

Bu isə Azərbaycanın dövlət maraqlarına ziddir. Rəsmi Bakı istəyir ki, həm qonşularla, həm də uzaqda olan dövlətlərlə normal münasibətlərə, qarşılıqlı faydalı əlaqələrə malik olsun, heç bir dövlətlə intriqada olmasın. Çünki qonşu Ermənistanla sırf İrəvanın işğalçılıq, qəsbkarlıq siyasəti üzündən başlanmış düşmənçilik dövlətimizə böyük zərərlər yetirib, hərtərəfli inkişafımıza mane olub, indi-indi tərəqqi yoluna çıxırıq.

Yeri gəlmişkən, Azərbaycan ərazisinin 20 faizinin erməni işğalında qaldığı, atəşkəs sazişinin hər gün 100 dəfə pozulduğu, təmas xəttində snayper müharibəsi getdiyi illərdə İran dövlətini idarə edənlər şiə-müsəlman xalqına zülm edən Ermənistan hakimiyyətinin rəhbərlərini Tehranda yüksək səviyyədə qarşılayır, başdan oturdur, qarşılıqlı faydalı sazişlər imzalayır, dostluqdan, qardaşlıqdan dəm vururdular. Ermənistan liderləri məhz Tehranda Azərbaycana qarşı təhdidlər sovururdu.

Məsələn, Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyam 2009-cu ildə Tehranda belə bir açıqlama vermişdi: "Heç bir halda Qarabağ Azərbaycana verilə bilməz. Azərbaycanın Artsaxa iddialarının heç bir hüquqi, tarixi və ya mənəvi əsası yoxdur. Dağlıq Qarabağ isə Azərbaycanın bir hissəsi ola bilməz: bu məsələdə Azərbaycan çoxdan etibarın bütün hədlərini tükədib".

Düşmənçilik bu idi. Sarkisyan özünü dünya şiələrinin pasibanı, arxa-dayağı sayan bir dövlətin paytaxtında bəyan edirdi ki, indən belə də şiələrə zülm edəcək, 700 mindən artıq köçkün azərbaycanlının doğma torpaqlarına qayıtmasına imkan verməyəcək, İran rəhbərləri isə onu gülümsər sifətlə qarşılayıb, yola salırdılar. (İran rəhbərlərinin Ermənistan liderlərinə qucaq açması təkcə Sarkisyanla məhdudlaşmayıb, ondan əvvəl eyni hörmət Koçaryana da göstərilib, ondan sonra Paşinyan da bənzər ehtirama layiq görülüb).

Bu necə olurdu ki, Xocalıda 613 qoca, uşaq, qadını bir gecənin içində amansızcasına qətlə yetirən, minlərlə azərbaycanlı müsəlmanı yaralayan, girov götürən bir terrorçu rejimin lideri, həmin hərbi cinayətlərə şəxsən rəhbərlik etmiş bir şəxs Tehranda özünü bu qədər ötkəm aparırdı? Çünki ona bu fürsəti İran rəhbərləri vermişdilər. Sarkisyan özünü Tejranda onların təbii müttəfiqi kimi aparırdı, bilirdi ki, İrəvanda Azərbaycanı necə sevmirlərsə, Tehrandakı saraylarda da elə sevmirlər.

İndi məzhəb ayrılığına baxmayaraq, İran Fələstin ərəblərinin davasını aparır. Bu, süni müttəfiqlikdir. İran öz dövlət mənafeyi naminə fələstinlilərdən yararlanmaq istəyir. Fələstinlilər də sadəcə İranın hərbi, siyasi, maddi dəstəyindən faydalanmaq üçün Tehrana qarşı əsl fikirlərini büruzə vermirlər. Əslində onların başqa ölkələrdə yaşayan məzhəb qardaşları İran xalqını “rafizi” adlandırır və heç müsəlman da saymırlar.

Aydın məsələdir ki, burada din, məzhəb söhbəti pərdə səciyyəsi daşıyır, məsələnin mahiyyəti regional nüfuz savaşıdır.

Ona görə də iranlı diplomatlar dönüb-dolaşıb hər dəfə İsrailə görə rəsmi Bakıya irad bildirmək üçün nə hüquqi, nə siyasi, nə də mənəvi haqq sahib deyillər. İsrail İran torpaqlarını işğal etməyib, 1 milyon iranlını qaçqın-köçkünə döndərməyib, elə olsaydı, Azərbaycan bu dövlətlə heç bir tərəfdaşlıq münasibətində olmazdı. Çünki bu, qonşuluğa da xəyanət olardı, İranda yaşayan soydaşlarımıza da.

Musavat.com

“Biz inanırıq ki, artsax xalqının geri qayıtmaq hüququ uğrunda mübarizə aparmaq realdır”.

Bu absurdu Xocalı hərbi canisi Robert Köçəryanın oğlu, “Ermənistan” blokundan olan deputat Levon Köçəryan Abovyan sakinləri ilə görüşdə bildirib.

“Biz bunun mümkünlüyünə inanırıq. Bu, çox təbii və məntiqi, eyni zamanda, qlobal supergüclər üçün kifayət qədər anlaşılan tələbdir. Nə dərəcədə realdır? Ən azından, bu tələbi gündəmdə saxlamaq və xarici siyasət gündəliyimizə daxil etmək, şübhəsiz ki, real və zəruridir. Ondan sonrakı addımlar barədə düşünərik”, - deyə Köçəryan “çəhrayı arzularını” dilə gətirib.

O, həmçinin, Baş nazir Nikol Paşinyanın ermənilərin Qarabağa qayıdışını qeyri-mümkün saymasını “milli xəyanət” adlandırıb...

Əlbəttə, o sözləri deyərkən Paşinyan “daşlaşmış” gerçəyi, yerdəki reallığı nəzərə almışdı. O səbəbə qayıdış məsələsinin gündəmə daşınmasının Bakı və İrəvan arasında sülh prosesinə zərbə vuracaq təhlükəli mövzu adlandırmışdı. Razılaşmamaq çıtindi.

İkinci yandan, “özü yıxılan ağlamaz”. Nə tez yaddan çıxdı, Azərbaycan dəfələrlə Qarabağdakı bir ovuc erməniyə az qala, dünyada analoqu olmayan ən yüksək muxtariyyət vəd edib. Amma qarşı tərəf, rəsmi İrəvan, xunta rejimi bunu rədd edib və göylə gedib. Yalançı “hərbi qələbənin” eyforiyasına uyaraq, maksimalist tələblər irəli sürüb. Nəticə nə olacaqdısa, o da 6 ildir ortada: çox istəyirdilər, azdan da oldular.

Bakı hətta yüksək humanizm göstərərək, 2-ci Qarabağ müharibəsindən sonra bölgədəki ermənilərə amnistiya vəd eləmişdi. Yəni, bu, istisna deyildi, yetərdi ki, onlar Azərbaycan Konstitusiyasını qəbul edib qanunlarımız altında yaşamağa razı olsunlar. Amma çıxıb getdilər. Çünki əksəriyyət hansı əməlin yiyəsi olduğunu yaxşı bilirdi...

Amma gəl ki, Ermənistan hakimiyyəti indiyədək bircə dəfə olsun, zorla qovduqları 350 milyonluq soydaşımızın öz yurd yerlərinə qayıdış haqqının olduğunu etiraf etməyib. Dilə gətirməyib. Ona görə də Ermənistan adlı qədim Türk yurdunda azərbaycanlı əhali yaşamayacaqsa, Azərbaycanda, Qarabağda da ermənilər olmayacaq.

Bu, bizim üçün hər şeydən öncə milli təhlükəsizlik məsələsi. “Qırmızı xətt”. Ötən il Xankəndi şəhərində Karen Avanesyan ad-soyadlı bir itin terror törətməyə cəhd eləməsi narahatlığımıza zərrəcə şəkk-şübhə saxlamadı (Avanesyan bu əmələ görə 16 il azadlıqdan məhrum edilib). Yəni, xislət məsələsi...

Diqqət edin, hələ də ermənilərin Qarabağa qayıdış zəruriliyindən dəm vuran revanşist tör-töküntülər bu qayıdışın Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi çərçivəsində baş verməli olduğunu bir dəfə də olsun dilə gətirməyiblər. Hələ də xam xəyallara yaşayırlar. Bakıya yalvarmaq əvəzinə, yenə də ondan-bundan kömək umurlar. Guya hansısa mifik beynəlxalq qurum və ya güc onlara təhlükəsizlik zəmanəti verəcək(miş).

Bunlar sözsüz ki, xam xəyallardır. Qatar çoxdan gedib. Ermənilər xalq olaraq, bunu nə qədər tez anlasa, bir o qədər özlərinə yaxşılıq eləmiş olarlar. Hər halda, qonşu toplumun nə dərəcədə ağıllandığına qarşıdakı parlament seçkilərinin və konstitusiya referendumunun nəticələrindən ram əmin olacağıq...

Analitik xidmət,
Musavat.com

Rusiya Dövlət Duması Ermənistanda dövlət çevrilşi ittihamları ilə üzləşən iş adamı Samvel Karapetyanın müdafiəsinə qalxıb.

Musavat.com xəbər verir ki, bu barədə NTV məlumat yayıb. Bildirilir ki, Dövlət Dumasının “Yeni adamlar” fraksiyası hesab edir ki, Karapetyana qarşı açılan cinayət işi açıq şəkildə siyasi motivlidir.

Dövlət Dumasının sədr müavini və “Yeni adamlar” fraksiyasının lideri Vladislav Davankov bildirib ki, Samvel Karapetyanın işi ilə bağlı vəziyyət ciddi narahatlıq doğurur. “Biz görürük ki, bu işdə siyasi motivlər var. Karapetyan faktiki olaraq təzyiqlərə məruz qalır və biz istintaqın tez, şəffaf və ədalətli aparılmasını tələb edirik”, – deyə Davankov vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, deputatlar Karapetyanın işinə obyektiv və qərəzsiz baxılmasının tərəfdarıdırlar.

Parlament üzvləri, həmçinin yaxın vaxtlarda Rusiyaya səfər etməsi gözlənilən Ermənistan parlamentinin sədri ilə keçiriləcək görüşdə Samvel Karapetyanın məsələsini müzakirə etməyi planlaşdırırlar.
Karapetyan 2025-ci ildə həbs edilib. Ona qarşı irəli sürülən əsas ittiham hakimiyyəti devirməyə çağırışlar səsləndirməkdir.İstintaq orqanlarının iddiasına görə, Karapetyan açıq çıxışlarında Ermənistanın hazırkı rəhbərliyinə qarşı sərt mövqe tutub və siyasi sabitliyi pozmağa yönələn bəyanatlar verib. Həbsindən sonra Ermənistan hakimiyyəti Karapetyanın əsas aktivlərindən biri olan Ermənistan Elektrik Şəbəkələrinin milliləşdirilməsi prosesinə başlayıb. Rəsmi İrəvan şirkətin fəaliyyətində ciddi qanun pozuntularının aşkar edildiyini bildirir. Hazırda ev dustaqlığına buraxılmış Karapetyan isə ittihamları qəbul etmir və işin siyasi sifariş əsasında açıldığını bəyan edir.

Rusiya Dövlət Dumasının Samvel Karapetyan məsələsini gündəmə gətirməsi Moskvanın Ermənistanın daxili siyasətinə təsir göstərmək cəhdidir. Bu addım bir neçə əsas məqsədə xidmət edir.
Birincisi, Karapetyan işinin “siyasi təqib” kimi təqdim olunması Paşinyan hakimiyyətinə siyasi təzyiq vasitəsidir və Ermənistan rəhbərliyinin legitimliyini Rusiya informasiya məkanında sual altına alır. İkincisi, Moskva Rusiyaya bağlı iqtisadi elitanı qorumağa çalışır. Karapetyanın həbsi və aktivlərinin milliləşdirilməsi rusiyapərəst biznes dairələri üçün təhlükəli presedent yaradır. Üçüncüsü, Ermənistan Elektrik Şəbəkələrinin milliləşdirilməsi Rusiyaya həm iqtisadi, həm də siyasi təsir rıçaqlarının itirilməsi kimi görünür və bu addıma qarşı açıq xəbərdarlıq xarakteri daşıyır. Nəhayət, Rusiya Erməni Apostol Kilsəsi üzərindən cəmiyyətdəki təsir imkanlarını saxlamağa çalışır və kilsəyə yaxın fiqurların sıxışdırılmasına qarşı çıxır.

Moskva bu məsələ ilə Ermənistanın Qərbyönlü kursuna açıq mesaj verir: Rusiya orbitindən uzaqlaşma daxili siyasi və iqtisadi təzyiqlərlə müşayiət oluna bilər. Beləliklə, Karapetyan işi hüquqi çərçivəni aşaraq Rusiya–Ermənistan münasibətlərində geosiyasi təzyiq alətinə çevrilib.

Musavat.com

Xəbər verildiyi kimi, Prezident İlham Əliyev “Euronews” televiziyasına son müsahibəsində Avropa Parlamentinin Azərbaycana qarşı ədalətsiz mövqeyinə yenidən baxacağına ümid etdiyini bildirib.

“Artıq uzun illərdir ki, biz Avropa Parlamenti və Avropa Şurasının Parlament Assambleyası ilə istənilən əməkdaşlığı dayandırmışıq. Biz Avropa Komissiyası ilə əməkdaşlıq edirik və bununla kifayətlənirik. Düşünürəm ki, Ermənistanın özünün Azərbaycanla əlaqələri yüksək qiymətləndirdiyi bir vaxtda, bizi heç vaxt etmədiyimizdə, o cümlədən Ermənistana qarşı “təcavüzkar mövqedə” olmağımızda ittiham etməklə Avropa Parlamenti özünü çox qəribə vəziyyətə salır. Ötən ilin avqustunda Ağ Evdə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi paraflandı. Mən ümid edirəm ki, Avropa Parlamentinin üzvləri özlərində cəsarət taparaq Azərbaycana qarşı ədalətsiz mövqelərini yenidən nəzərdən keçirəcəklər”, -dövlət başçısı vurğulayıb.

Beynəlxalq münasibətlər üzrə şərhçi Şəhla Cəlilzadə Musavat.com-a açıqlamasında bildirib ki, Avropa Parlamentinin siyasi korrupsiyalaşmış deputat şəbəkəsindən ibarət olması sirr deyil.

Onun sözlərinə görə, xüsusilə Azərbaycanın Vətən müharibəsindəki şanlı qələbəsindən sonra bu şəbəkə ölkəmizə qarşı qarayaxma kampaniyasını aktivləşdirib:

“Avropa Parlamentində “Dağlıq Qarabağda erməni mədəni irsinin məhv olunmasına dair” 10 mart 2022-ci il, “Azərbaycanın hücumundan sonra Dağlıq Qarabağda vəziyyət və Azərbaycanın Ermənistana qarşı təhdidlərinə dair” 5 oktyabr 2023-cü il, “Azərbaycanda insan hüquqları və Ermənistanla münasibətlərə dair” 24 oktyabr 2024-cü il tarixli, “Erməni əsilli şəxslərlə bağlı saxta məhkəmələrə dair” 13 mart 2025-ci il tarixli, “Azərbaycanda insan hüquqları və siyasi məhbuslara dair” 18 dekabr 2025-ci il tarixli qətnamələr, verilən bəyanatların hər birində ölkəmiz əleyhinə çox saylı qərəzli məlumatlar və açıq çağırışlar yer almaqda idi.

Bu baxımdan Avropa Parlamentinin 5 oktyabr 2023-cü il tarixli qətnaməsi xüsusi sərtliyi, Azərbaycana qarşı sanksiya çağırışını ifadə etməsi, Aİ ilə Azərbaycan arasında enerji-iqtisadi əlaqələrə yenidən baxılması tələbini irəli sürməsi ilə seçilirdi. Lakin müvafiq çağırışların Avropanın siyasi qərarlarının icraedici orqanı olan Avropa Komissiyasında belə keçərliliyi yoxdur. Düzdür ki, ölkəmizin AŞ PA-da fəaliyyəti 2024-cü ilin yanvarından etibarən dondurulub, lakin 2024 və 2025-ci illərdə Aİ ilə enerji əməkdaşlığı 2022-ci ildəki enerji sahəsində strateji tərəfdaşlıq sazişindən irəli gələrək artmağa davam edib. Avropa Azərbaycandan qaz tədarükünü daha da artırıb, yaşıl enerji sahəsində yeni əməkdaşlıqlar yaranıb, Azərbaycan gələcəkdə Avropanı yaşıl enerji ilə təmin edəcək “Yaşıl Enerji Dəhlizi” sazişini imzalayıb. Trans-Xəzər layihələri bu baxımdan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin və nəqliyyat-logistika imkanlarının daha da artırılmasında xüsusilə əhəmiyyətlidir. Beləliklə, Avropa ilə artan iqtisadi-enerji əməkdaşlığı qarşıdakı dövr üçün yeni perspektivləri, o cümlədən siyasi dialoqun inkişafını, humanitar sahədə əməkdaşlığın artmasını vəd edir”.

Ş.Cəlilzadənin fikrincə, Avropa Parlamentinin mövqeyində dəyişiklik daha çox siyasi-ideoloji məsələdir:

“Bu baxımdan Cənubi Qafqazda sülhün tam təmin olunması təşviqedici amil ola bilər. Odur ki, cənab Prezidentin Davos forumunda “Euronews” kanalına müsahibəsində Avropa Parlamentinin Azərbaycana qarşı ədalətsiz mövqeyinə son verməsinə dair çağırışını regional sülh kontekstində təqdim etməsi diqqətəlayiqdir. Azərbaycanın siyasi iradəsi ilə regionumuzda formalaşan yeni sülh dövründə Qərblə əməkdaşlığın dərinləşməsi kifayət qədər realdır və bu kontekstdə Azərbaycanın Avropa Parlamenti ilə münasibətləri də ölkəmizə qarşı ədalətsiz mövqeyə son verməsi şərtilə yeni mərhələyə adlaya bilər”.

Nigar HƏSƏNLİ,
Musavat.com

Heydər Oğuz Donbasın Rusiyaya verilə biləcəyi haqda: “Tramp kiməsə torpaq hədiyyə edə bilməz”

Dünyanın diqqəti yanvarın 23-də Əbu-Dabidə başlayan Rusiya, ABŞ və Ukrayna nümayəndələri arasında danışıqlara yönəlib.  

Görüşdə əsas müzakirə mövzusu müharibənin bitməsi və sülhün parametrlərinin müəyyənləşdirilməsidir. Danışıqların ərazı məsələləri, xüsusilə Donbas regionunun statusu sülh əldə etmək baxımından “ən kritik məsələ” kimi təqdim olunur. İlk günün yekununda bəzi rəsmi şəxslər danışıqların “produktiv” olduğunu qeyd ediblər. Görüşlər bu gün də davam etdiriləcək.

Bəs bu görüş real sülh niyyətinin göstəricisidir, yoxsa taktiki pauza?Danışıqların məhz Əbu-Dabidə keçirilməsi hansı siyasi mesajları verir? BƏƏ-nin vasitəçi rolu nə dərəcədə effektiv ola bilər? Rusiya–ABŞ anlaşmasının Moskva görüşündən sonra əldə olunması Vaşinqtonun mövqeyində yumşalma kimi dəyərləndirilə bilərmi?Donbasın statusu ilə bağlı kompromis ehtimalı nə dərəcədə realdır?

Siyasi şərhçi Heydər Oğuz Musavat.com-a açıqlamasında bildirib ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin şəxsən iştirak ermədiyi heç bir sülh danışıqları istənilən nəticəni verə bilməz: 

“Söhbət Putinin dahi siyasətçi olmasından getmir. Söhbət ondan gedir ki, Rusiyada siyasi qərarları verəcək yeganə şəxs Vladimir Putindir. Putinin təmsilçiləri onun əvəzinə danışıqlar apara, hətta hansısa qərarlara gələ bilərlər, amma son sözü Putinin özü deyər. Maraqlıdır ki, danışıqların getdiyi bir zamanda Ukrayna prezidentinin kommunikasiya üzrə müşaviri Dmitri Litvin jurnalistlərə açıqlama verərək bildirib ki, Əbu-Dabi siyasi qərarlar veriləcək görüş kimi qiymətləndirilə bilməz. Litvinin bu açıqlaması sübut edir ki, Əbu-Dabi görüşündən ciddi nəticələr gözləməyə dəyməz.

Məsələ burasındadır ki, Rusiya tərəfinin görüş barədə ilkin açıqlamaları da ümidverici deyildi. Görüşdən əvvəl Kremlin köməkçisi Yuri Uşakov bildirmişdi ki, ərazi məsələləri həll olunmadan davamlı sülh üçün hər hansı bir razılaşma əldə etmək mümkün deyil. Ərazi məsələsi deyərkən isə Donbasın hətta işğal olunmamış torpaqlarının belə Rusiyaya hədiyyə edilməsi nəzərdə tutulur. Uşakov onu da əlavə etmişdi ki, Donbasın qalan ərazilərini ələ keçirməyənə qədər Rusiya Ukraynaya hücumlarını dayandırmayacaq. Rusiya rəsmisinin ən maraqlı açıqlaması isə ötən il Trampla Putin arasında Alyaskada keçirilən sammitlə bağlı idi.  O bildirirdi ki, ərazi məsələsi Ankoricdə razılaşdırılmış formulaya uyğun olaraq həll edilməlidir, əks halda “uzunmüddətli razılaşmaya nail olmaq ümidi yoxdur”.

Uşakovun bu etiraf kimi açıqlamasından belə anlaşılır ki, ötən yay aylarında Alyaskada keçirilən görüşdə ABŞ prezidenti Donald Tramp Donbasın qalan ərazilərinin də Rusiyanın nəzarəti altına keçməsinə razılıq verib. Halbuki bu ərazilər Ukrayanındır və məntiqlə, Tramp rəsmi Kiyevin əvəzinə kiməsə torpaq hədiyyə edə bilməz. Hətta Ukrayna qanunvericiliyinə görə, ölkə başçısı Zelenskinin belə bir hüququ yoxdur”.

Politoloq dedi ki, “Reuters” Əbu-Dabidə keçirilən görüşdə Donbasın qalan ərazilərinin Rusiyaya təhvil verilməsinin müzakirə olunduğunu iddia edir. Mənbənin sözlərinə görə, bu formul Rusiyanın bütün Donbas üzərində nəzarətini və mövcud cəbhə xəttinin bütün digər ərazilərdə isə status-kvonun dondurulmasını nəzərdə tutur.

Sözsüz ki, Ukraynanın bu tezislərlə razışlaşması mümkün deyil. Bəs, razılaşmayacaqları təqdirdə nələr olacaq? Dərd burasındadır ki, Ukrayna bu razılaşmadan imtina edərsə, ABŞ onunla bütün hərbi razılaşmalara son qoya, hətta Kiyevə lazım olan silahları pulla da satmaya bilər. Bu vəziyyətdə Ukraynanın Avropa dövlətlərinin yardımına bel bağlamaqdan başqa çarəsi qalmayacaq. Amma Avropanın onu nə qədər müdafiə edəcəyi də bəlli deyil”. 

Heydər Oğuzun fikrincə, Trampın son zamanlar atdığı bütün addımlar sanki Avropanı tamamilə çökdürməyə hesablanıb: “Bəzi müşahidəçilərin fikrincə, Qrenlandiya problemi də Avropa ilə münasibətləri tamamilə kəsməyə, hətta NATO-nu buraxaraq alyansın digər müttəfiqlərini çarəsiz vəziyyətə sürükləməyə xidmət edir. Avropa ilə ABŞ arasındakı münasibətlərin "son bir həftədə böyük zərbə aldığını" vurğulayan Kallasın fikrincə, avropalılar ABŞ-la "80 illik yaxşı münasibətlərdən vaz keçməyə hazır deyillər”. Amma görünən budur ki, Şərqdən Rusiyanın, Qərbdən ABŞ-ın arasında sıxışıb qalan Avropa İttifaqı istəsə də, istəməsə də böyük imtahanla üzləşməli və özünü buna hazırlamalıdır”.

Xalidə Gəray,
Musavat.com