ABŞ prezidenti Donald Tramp onun Venesuelaya qarşı milli silahlı qüvvələrdən istifadəsini qadağan etmək üçün Senatda qəbul edilən qətnaməni dəstəkləyən respublikaçı senatorlara şəxsən zəng vuraraq öz narazılığını çatdırıb.

Musavat.com xəbər verir ki, məlumatı "The Wall Street Journal" (WSJ) mənbələrə istinadən yayıb. Mənbələrinə görə, prezident Rend Pol (Kentukki), Syuzan Kollinz (Men), Coş Houli (Missuri), Liza Murkovski (Alyaska) və Todd Yanq (İndiana) ilə telefonla danışıb. Tramp son dərəcə qəzəbli olub və yanvarın 8-də keçirilən səsverməni "özünə qarşı şəxsi səs", böyük uğur hesab etdiyi hərbi əməliyyata və orada iştirak edən hərbçilərə qarşı səsvermə kimi qəbul edib.

Qeyd edək ki,  8 yanvarda Senat prosedur səsverməsində Tramp administrasiyasından qanunvericilik orqanının təsdiqi olmadan Venesuelaya qarşı hərbi güc tətbiq etməməyi tələb edən birgə qətnamə üzərində əlavə işi təsdiqləyib. Qətnamədə vurğulanır ki, ABŞ-da müharibə elan etmək səlahiyyəti yalnız Konqresə məxsusdur. Əlli iki senator qətnamənin lehinə, 47 senator isə əleyhinə səs verib.

Musavat.com

Moskva hələ də “Nu, poqodi...” (hədə) modundan çıxmaq istəmir; indi gerbindəki kimi iki deyil, hətta “üç başla” idarə olunan Rusiya var...

Rusiya mediasına qısa nəzər yetirdikdə başlıqdakı bir qədər də iddialı suala cavab vermək çətin deyil. “Rusiya istəyir ki...” yazıb arxasındakı nöqtələrin yerini hətta gününü dağ başında keçirən, yəni informasiya əhatəsi “0” olan birindən soruşsanız, o da ən azı bir dəfə “istəyir ki...” ifadəsini yeniləyər. Elə eyni sosioloji statuslu bir rusdan da “не знаете, чего Россия от нас хочет?” sualını ünvanlasanız, cavabsız qalmaz. Yəni ilk baxışdan çətin görünən suala asan cavablar var. Amma əlbəttə ki, məsələ bu qədər sadə deyil, hətta zaman keçdikcə daha da qəlizləşir...

Məncə, bu gün Rusiya artıq gerbindəki kimi iki (guya Şərq və Qərbə eyni anda nəzarəti simvolizə edən) deyil, hətta “üç başla” idarə olunur. Məsələn, baş nazir Mişustinin rəhbərlik etdiyi aparat “dövlət işləri”ni icra edir. Hərbi-siyasi güclərin birləşdiyi “ikinci baş” Qərb və Ukrayna ilə müharibə aparır, ölkə daxilində qadağaları legitimləşdirmək üçün qanunları sərtləşdirir və sair. Şərti “üçüncü baş” isə, nə qədər qəribə səslənsə də, əvvəlkilərin Rusiya üçün korladığı münasibətləri, qırdığı mühüm bağları bərpa etmək kimi çətin missiyanı üzərinə götürüb. Onların mövqeyi müharibənin yaratdığı süni hay-küy fonunda eşidilmir, cəmiyyətdə də təsirləri zəifdir, lakin zamanla sözləri həlledici ola bilər.

Azərbaycanla münasibətlərin istisnasız olaraq yalnız Kreml tərəfindən tənzimləndiyi dövr artıq geridə qalıb. Son illər bu münasibətlərə xüsusilə Lavrovun rəhbərlik etdiyi Xarici İşlər Nazirliyi ciddi müdaxilələr edib və bu da əlaqələrə zərər vurub. Daha sonrakı dövrlərdə də oxşar müdaxilələr müşahidə olunub. Amma güc strukturları və kəşfiyyat orqanları bu proseslərdən kənarda qalmağa çalışırdı, ən azı onlara belə göstəriş verilmirdi. İndi isə “başlı-başlını saxlasın” dövründə kəşfiyyatın və “poqonlular”ın müdaxiləsi açıq şəkildə artıb və bunu artıq gizlətmirlər.

Yaradıldığı gündən (2011) Rusiya İstintaq Komitəsinə rəhbərlik edən Aleksandr Bastrıkinin AZAL-a məxsus təyyarə ilə bağlı cinayət işinə xitam verməsinin yeni təfərrüatı — guya hava şəraiti ilə bağlı olması — nəticəni dəyişmir. Əgər bu təfərrüat doğrudursa, avqust ayında yaş həddi səbəbindən vəzifədən gedəcəyi gözlənilən Bastrıkinin bu qərarı təkbaşına verməsi inandırıcı deyil. Məhz bu dəstə, bu qrup — “sərt kurs tərəfdarları” — hazırda Rusiyada əsas söz sahibidirlər. Bizim prizmdən baxdıqda, təyyarə hadisəsi ilə bağlı atılan bir çox addım yanlış, hətta diplomatik etikadan kənardır. Lakin Rusiya indi centlmen kimi görünmək də istəmir; Düşənbə danışıqları tipli yanaşmanı zəiflik kimi başa düşüləcəyindən ehtiyat edir.

2014-cü ilin martına — Krımın rəsmi anneksiyasınadək — dünyada Rusiyaya münasibət ziddiyyətli olsa da, dövlət səviyyəsində açıq izolyasiya yox idi. Dünyanın aparıcı şirkətləri ilə ticarət davam edir, Qərb ölkələri Rusiya neft və qazı ilə təmin olunur, yeni strateji layihələr müzakirə edilirdi. Prezident və digər rəsmi şəxslər bir çox dövlətlərlə açıq təmasda olur, qarşılıqlı səfərlər həyata keçirilirdi. Rusiyanın yaxın qonşuları ilə münasibətləri həmişə problemsiz olmayıb, amma indiki qədər gərgin də olmayıb.

Sirli deyil ki, Azərbaycanla münasibətlərdə xüsusi bir fərqləndirmə, müəyyən imtiyazlı status mövcud idi. Bu gün isə həmin status yoxdur. Məhz bu “fərqləndirmə nişanı” Moskva ilə Bakı arasında çətin və həssas prosesləri tənzimləyir, “qırmızı xətləri” və “yaşıl işıqları” müəyyən edirdi. Rusiya rəsmiləri buna indi “xüsusi münasibətlər” (“особые отношения”) deyirlər, amma reallıq fərqlidir. Bakı bu gerçəyi qəbul etmiş kimi görünür. Rusiya isə “xüsusi fərqləndirmə”nin bərpasını istəyir — təkcə Azərbaycandan yox, ermənidən də, özbəkdən də, qırğızdan da, qazaxdan da. Bu isə real dünyadan uzaqlaşmaq, yeni reallıqları dərk etməmək deməkdir.

Rusiya Azərbaycandan loyal müttəfiqlik yox, “idarəolunan tərəfdaşlıq” istəyir. Moskva qəbul etmək istəmir ki, dünya artıq 90-cı illər kimi idarə olunmur. Azərbaycan da zəif, ənənəvi əlaqələri hər vəchlə qorumağa çalışan, hətta qısa müddətlik belə “Putin NATO-su”na üzv olmaq zərurəti hiss edən ölkə deyil — və bir daha da olmayacaq.

Rusiya isə hələ də “Nu, poqodi...” (hədə) modundan çıxmaq istəmir...

Nazim Sabiroğlu
Musavat.com

Qarabağdan qaçan separatçılardan biri, keçmiş qondarma rejimin “nümayəndəsi” kimi özünü qələmə verən Hovannes Gevorqyan yenə sayıqlayıb. Mifik “nümayəndə” iddia edib ki, “artsax olub, indi də var və olacaq”.

Onun sərsəmləməsinə görə, “artsax”ın uydurma “dövlət naziri” olmuş Ruben Vardanyanın Azərbaycan həbsxanasında olarkən dediyi sözlər də inam və ümid ifadə edir.

Qeyd edək ki, son vaxtlar İrəvanda separatçıların bu tonda çağırışları xeyli artıb. Eyni zamanda, ermənilərin Qarabağa “qayıdışının vacibliyindən” tez-tez dəm vurulur.

Qayıdış üçün hansı səylərdən söhbət gedir? Qarabağa qayıdış üçün Azərbaycan dövlətinin şərti və tələbi çoxdan bəllidir. Bu şərtlər ermənilər hələ Qarabağda olarkən elan edilib. O zaman separatçılar niyə hələ də hansısa muxtariyyətə ümid edirlər? Son vaxtların bu aktivliyi Rusiyanın sifarişi ola bilərmi?

AMİP Ali Məclisinin sədri, politoloq Rəşad Bayramov Musavat.com-a dedi ki, Hovannes Gevorqyan kimi keçmiş qondarma rejimin nümayəndəsi kimi təqdim olunan fiqurların “Artsax olub, indi də var və olacaq” kimi iddiaları əslində regionda real siyasi reallığı danmaq və ideoloji narazılığı canlı saxlamaq cəhdidir: “Gevorqyanın sərsəmləmələri və uydurma statusu, habelə Ruben Vardanyanın Azərbaycan həbsxanasında dediyi sözlər kimi iddialar, daha çox psixoloji təsir və tərəfdarları səfərbər etmək məqsədini daşıyır, faktiki olaraq isə beynəlxalq hüquq baxımından heç bir əhəmiyyət kəsb etmir”.

Onun fikrincə, bu tip ritorika bir neçə aspektdən izah edilə bilər: “Birincisi, keçmiş separatçı dairələr Qarabağın statusu ilə bağlı ilkin real vəziyyəti qəbul edə bilmir. 2020-ci il müharibəsi və 2023-cü ilin regional antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan öz suverenliyini bərpa edib, Qarabağ üzrə bütün inzibati və hüquqi mexanizmlər Azərbaycan qanunvericiliyinə tabe olub. İkincisi, separatçıların istifadə etdiyi “Artsax var və olacaq” ritorikası daha çox simvolik müqavimət və ideoloji ümid yaratmaq məqsədini güdür. Onlar hələ də keçmiş muxtariyyət və qondarma idarəetmə strukturlarının bərpasına ümid bəsləyirlər, lakin bu, yalnız şəxsi və qrup maraqlarına xidmət edən fərziyyələrdir, reallıqla heç bir uyğunluğu yoxdur.

Azərbaycan dövlətinin Qarabağa qayıdış və təhlükəsizlik şərtləri çoxdan açıq şəkildə elan olunub. Bu şərtlər konkret, hüquqi və siyasi baxımdan reallığa əsaslanan şərtlərdir. Separatçıların hələ də muxtariyyətə ümid etməsi əslində həm informasiya savaşının, həm də keçmiş status-kvoya bağlı emosional bağın göstəricisidir. Onlar bu cür ritorika ilə Ermənistanda müəyyən auditoriyanı səfərbər etməyə çalışırlar”.

Ekspertə görə, İrəvanda bu tip çağırışların artması və ermənilərin Qarabağa qayıdışının vacibliyi mövzusunun tez-tez gündəmə gətirilməsi isə təsadüfi deyil: “Bu, bir tərəfdən daxili auditoriyada ideoloji nüfuzu qorumağa yönəlib, digər tərəfdən isə belə çağırışlar Rusiya və ya onun təsiri ilə əlaqəlidir. Rəsmi Moskva regionda mövqeləri zəiflədikcə müxtəlif vasitələrlə proseslərə təsir etməyə çalışır. Separatçı ritorikanın yenidən qızışdırılması və İrəvanda müəyyən dairələr tərəfindən təşviqi Rusiyanın idarə olunan qeyri-sabitlik strategiyasından qaynaqlanır. Lakin bu artıq əvvəlki kimi effektiv mexanizm deyil, çünki regiondakı reallıqlar dəyişib və proses Azərbaycanın tam nəzarətindədir.

Bundan əlavə, separatçıların fəallaşması beynəlxalq hüquq və diplomatiya baxımından da əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın beynəlxalq öhdəlikləri və suverenliyi çərçivəsində hər hansı bir qayıdış yalnız Bakı ilə razılaşma əsasında mümkündür. Separatçı bəyanatlar isə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən ciddi qəbul olunmur və reallıqda hüquqi qüvvəsi yoxdur. Bu baxımdan Gevorqyan və digərlərinin sərsəm bəyanatları yalnız təbliğat xarakter daşıyır, real siyasət və diplomatik proseslərə təsir edə bilmir.

Odur ki, separatçıların son aktivliyi informasiya və psixoloji təsir, ideoloji mobilizasiya və regional gündəmi canlı saxlamaq məqsədindən başqa bir şey deyil. Qarabağ məsələsi Azərbaycan üçün artıq tam şəkildə həll olunub və hər hansı qondarma muxtariyyət ideyası hüquqi və siyasi baxımdan qeyri-mümkündür. Eyni şəkildə separatçı ritorikanın artması, Rusiyanın keçmişdə olduğu kimi birbaşa təsir gücünü göstərmək niyyəti də nəticəsiz qalacaq. Çünki regiondakı faktiki güc balansı və Azərbaycanın dövlət nəzarəti bu cür cəhdlərin uğurla nəticələnməsinə imkan verməyəcək”.

Cavanşir ABBASLI,
“Yeni Müsavat”

Erməni baş nazirin Putinlə görüşdən sonra Rusiyanın adamlarına qarşı yumşalması iki mətləbdən xəbər verir - Bakıdan baxış

Ermənistanda Rusiya ilə əlaqəli ittihamlar Gümrü şəhərinin müxalifətçi meri Vardan Qukasyanın üzərindən götürülüb. Bu qərar Kremlə yaxın milyarder oliqarx Samvel Karapetyanın istintaq təcridxanasından ev dustaqlığına buraxılmasından qısa müddət sonra verilib. Bu qərarların zaman baxımından üst-üstə düşməsi xüsusi diqqət çəkir. Çünki hər iki addım ötən ilin 22 dekabrında Sankt-Peterburqda MDB-nin qeyri-rəsmi sammiti çərçivəsində Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında keçirilən görüşdən sonra atılıb.

Görüşün rəsmi detalları açıqlanmasa da, Ermənistan hakimiyyətinin adətən “Moskvanın adamları” kimi təqdim etdiyi fiqurlarla bağlı ardıcıl simvolik addımların təsadüfi olmadığı açıq görünür. Qukasyanın Rusiya ilə mümkün ittifaq formatı barədə səsləndirdiyi fikirlərə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi Moskvada kəskin reaksiya doğurmuşdu. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bildirmişdi ki, Rusiya ilə əməkdaşlığın üstünlükləri barədə mülahizələrdə suverenlikdən imtina çağırışı görmək təəccüblüdür.

Ötən həftəsonu gözlənilmədən Ermənistanın İstintaq Komitəsi Qukasyanın Rusiya ilə əlaqəli ittihamlar üzrə bəraət aldığını açıqlayıb. Hüquq-mühafizə orqanları əvvəllər Moskvanın sərt tənqidiniə məruz qalan maddənin niyə ləğv edildiyinə dair hər hansı izahat verməyib. Gümrü merinin vəkili Armais Ayrapetyan bildirib ki, bu cinayət təqibi lap əvvəldən absurd və əsassız idi.

Paralel olaraq Samvel Karapetyanla bağlı proseslər də inkişaf edib. “Taşir” şirkətlər qrupunun sahibi olan Karapetyan dövlətə qarşı cinayətdə ittiham olunur. O, hakimiyyətin “Rusiya agenti” və “beşinci kolon”un tərkib hissəsi adlandırdığı erməni katolikosunun müdafiəsi ilə bağlı açıq çıxışından sonra həbs edilmişdi.

Dekabrın 30-da, Putinlə Paşinyanın görüşündən sonra - məhkəmə qətimkan tədbirini dəyişməyə razılaşıb və Karapetyanı ev dustaqlığına buraxıb, eyni zamanda onun siyasi bəyanatlar verməyi qadağan edib. Paşinyana yenə nə oldu? Bu, seçkiqabağı Rusiyadan aqressiyanı azaltmağa hesablanmış addımlar ola bilərmi? Eyni zamanda Moskva ilə İrəvan blokadada olan nəqliyyat kommunikasiyalarının bərpası ilə bağlı birgə addımlar atmağa razılaşaraq bu siyasi məsələlərin bazarlığına getmiş ola bilərmi?

Elşad Musayev

Deputat Elşad Musayevin sözlərinə görə, Paşinyan seçkiqabağı Rusiya ilə münasibətləri sahmana salır ki, qələbəni təmin etmək ağrısız olsun. Onun fikrincə, vaxtı ilə Kreml lideri Köçəryanın azad olunmasını erməni baş nazirdən xahiş etmiş, o da yerinə yetirmişdi: “Görünür ki, MDB sammiti çərçivəsində danışıqlar zamanı Putin Rusiya vətəndaşı olan Karapetyanla bağlı da oxşar istəyini ona çatdırıb, Paşinyan da sözünü yerə salmayıb. Həmçinin Gümrünün keçmiş meri barəsində ittihamı yüngülləşdirməklə Rusiyaya bir reverans edib. Bu, razılaşma kimi görünür və Rusiyanın Paşinyanla işləməyə davam edəcəyi təəssüratı yaradır. Yəni Karapetyan seçkilərdə gözlənilən güclü kampaniyanı qurmaya bilər. Ümumiyyətlə, Paşinyan Rusiya ilə münasibətlərdə son dövrlər yaxınlaşma siyasəti yürüdür. Bu da Bakı-Moskva əlaqələrinin soyuq dövründə diqqəti cəlb edir”.

Deputat Rusiya-Ermənistan arasında ticarət dövriyyəsində hər hansı problem olmadığını, siyasi müstəvidə də artıq bəzi anlaşmalar əldə edildiyini düşünür: “Karapetyan və Gümrü meri haqda qərar qarşılığında Paşinyan Rusiyadan dəmiryolunun bərpasını xahiş edə bilər. Çünki daha əvvəl belə bir çağırış olmuşdu. Həmin yolu Rusiya bərpa etməsə, Ermənistan özü düzəltməlidir. Belə çıxır ki, son görüşdə mühüm razılaşmalar əldə olunub. Bu da öz nəticələrini seçkilərdə göstərməlidir. Baxmayaraq ki, Putin keçmiş prezidentləri yada salmamış deyil, amma Köçəryan və Sarkisyanla siyasi dəyişikliklər mümkün deyil. Karapetyan isə siyasi sövdələşmənin nəticəsi kimi ev dustaqlığı sayıyla bilər. Hər halda, Paşinyan Rusiyanın adamlarına qarşı yumşalmaqla qarşıdakı çətin dövrdə Kreml təhlükəsini xeyli azaltmış oldu”.

 Qabil Hüseynli 

Professor Qabil Hüseynli hesab edir ki, Paşinyan Rusiyadan gözlənilən təzyiqləri neytrallaşdırmaq üçün qabaqcadan bəzi addımlar atmağa məcburiyyətində qalıb. Onun fikrincə, Rusiyanın Ermənistanda ciddi təsirləri hələ də qalmaqdadır və ondan asılılıqlar davam edir: “İlk növbədə dəmiryol xətləri Rusiyanın mülkiyyətidir. İkincisi, rus sərhədçiləri heç yerə getməyib. Elə bugünlərdə Zəngəzurda çəkiliş edən xarici jurnalisti rus hərbçilər saxlamışdı. Bu, nəzarətin olduğunua işarə idi. Eyni zamanda Rusiyanın enerji məhsullarına ehtiyac, Avrasiya İqtisadi Birliyi hesabına əldə olunan qazanc göstərir ki, Rusiyanın Ermənistanda hərbi və iqtisadi təsirləri mövcuddur. Ümuman Paşinyan KTMT məsələsi istisna, digər mövzularda Rusiya ilə siyasətini yaxınlaşdırır. Ölkədə isə seçki yaxınlaşır və belə bir ərəfədə Putinə jesti onun işini asanlaşdıra bilər. Rusiya da anlayır ki, Ermənistanda dəyişiklik üçün imkanlar qalmayıb, alternativ yoxdur və cəmiyyət Rusiyanın namizədini qəbul etməyəcək. Ona görə də Paşinyanla yola davam etməyə üstünlük verilə bilər. Çünki Paşinyan üzüyola adamdır”.
Onun sözlərinə görə, burada fürsətçilik də istisna deyil: “Qaluzin Azərbaycandan 11 Rusiya vətəndaşını azad etməsini istəyib, amma Bakı addım atmayıb. Paşinyan isə Karapetyanla bağlı xahişi yerinə yetirməklə Rusiyaya yanır. Əslində Ermənistanla yeni strateji sənəd imzalanan, orada Azərbaycanı ittiham etməyi də unutmayan Avropa İttifaqı görməlidir ki, Moskvaya Bakı, yoxsa İrəvandakı hakimiyyət nə qədər yaxındır...”

Xatırladaq ki, ötən ilin dekabrında Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk “Ermənistan nə vaxtsa Avropa Birliyi və Avrasiya İqtisadi İttifaqı arasında seçim etməli olacaq” söyləyib. Onun sözlərinə görə, hər iki ittifaqda eyni vaxtda qalmaq mümkün deyil. Overçuk 2025-ci ildə ölkələr arasında ticarətin əhəmiyyətli dərəcədə azalacağını etiraf edib. Lakin bu açıqlama inandırıcı görünmür. Ermənistan sanksiyalardan yayınmaqda Rusiyaya əlahiddə dəstək olur.

Emil SALAMOĞLU,
“Yeni Müsavat”

Erməni baş nazirin Putinlə görüşdən sonra Rusiyanın adamlarına qarşı yumşalması iki mətləbdən xəbər verir - Bakıdan baxış

Ermənistanda Rusiya ilə əlaqəli ittihamlar Gümrü şəhərinin müxalifətçi meri Vardan Qukasyanın üzərindən götürülüb. Bu qərar Kremlə yaxın milyarder oliqarx Samvel Karapetyanın istintaq təcridxanasından ev dustaqlığına buraxılmasından qısa müddət sonra verilib. Bu qərarların zaman baxımından üst-üstə düşməsi xüsusi diqqət çəkir. Çünki hər iki addım ötən ilin 22 dekabrında Sankt-Peterburqda MDB-nin qeyri-rəsmi sammiti çərçivəsində Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında keçirilən görüşdən sonra atılıb.

Görüşün rəsmi detalları açıqlanmasa da, Ermənistan hakimiyyətinin adətən “Moskvanın adamları” kimi təqdim etdiyi fiqurlarla bağlı ardıcıl simvolik addımların təsadüfi olmadığı açıq görünür. Qukasyanın Rusiya ilə mümkün ittifaq formatı barədə səsləndirdiyi fikirlərə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi Moskvada kəskin reaksiya doğurmuşdu. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bildirmişdi ki, Rusiya ilə əməkdaşlığın üstünlükləri barədə mülahizələrdə suverenlikdən imtina çağırışı görmək təəccüblüdür.

Ötən həftəsonu gözlənilmədən Ermənistanın İstintaq Komitəsi Qukasyanın Rusiya ilə əlaqəli ittihamlar üzrə bəraət aldığını açıqlayıb. Hüquq-mühafizə orqanları əvvəllər Moskvanın sərt tənqidiniə məruz qalan maddənin niyə ləğv edildiyinə dair hər hansı izahat verməyib. Gümrü merinin vəkili Armais Ayrapetyan bildirib ki, bu cinayət təqibi lap əvvəldən absurd və əsassız idi.

Paralel olaraq Samvel Karapetyanla bağlı proseslər də inkişaf edib. “Taşir” şirkətlər qrupunun sahibi olan Karapetyan dövlətə qarşı cinayətdə ittiham olunur. O, hakimiyyətin “Rusiya agenti” və “beşinci kolon”un tərkib hissəsi adlandırdığı erməni katolikosunun müdafiəsi ilə bağlı açıq çıxışından sonra həbs edilmişdi.

Dekabrın 30-da, Putinlə Paşinyanın görüşündən sonra - məhkəmə qətimkan tədbirini dəyişməyə razılaşıb və Karapetyanı ev dustaqlığına buraxıb, eyni zamanda onun siyasi bəyanatlar verməyi qadağan edib. Paşinyana yenə nə oldu? Bu, seçkiqabağı Rusiyadan aqressiyanı azaltmağa hesablanmış addımlar ola bilərmi? Eyni zamanda Moskva ilə İrəvan blokadada olan nəqliyyat kommunikasiyalarının bərpası ilə bağlı birgə addımlar atmağa razılaşaraq bu siyasi məsələlərin bazarlığına getmiş ola bilərmi?

Elşad Musayev

Deputat Elşad Musayevin sözlərinə görə, Paşinyan seçkiqabağı Rusiya ilə münasibətləri sahmana salır ki, qələbəni təmin etmək ağrısız olsun. Onun fikrincə, vaxtı ilə Kreml lideri Köçəryanın azad olunmasını erməni baş nazirdən xahiş etmiş, o da yerinə yetirmişdi: “Görünür ki, MDB sammiti çərçivəsində danışıqlar zamanı Putin Rusiya vətəndaşı olan Karapetyanla bağlı da oxşar istəyini ona çatdırıb, Paşinyan da sözünü yerə salmayıb. Həmçinin Gümrünün keçmiş meri barəsində ittihamı yüngülləşdirməklə Rusiyaya bir reverans edib. Bu, razılaşma kimi görünür və Rusiyanın Paşinyanla işləməyə davam edəcəyi təəssüratı yaradır. Yəni Karapetyan seçkilərdə gözlənilən güclü kampaniyanı qurmaya bilər. Ümumiyyətlə, Paşinyan Rusiya ilə münasibətlərdə son dövrlər yaxınlaşma siyasəti yürüdür. Bu da Bakı-Moskva əlaqələrinin soyuq dövründə diqqəti cəlb edir”.

Deputat Rusiya-Ermənistan arasında ticarət dövriyyəsində hər hansı problem olmadığını, siyasi müstəvidə də artıq bəzi anlaşmalar əldə edildiyini düşünür: “Karapetyan və Gümrü meri haqda qərar qarşılığında Paşinyan Rusiyadan dəmiryolunun bərpasını xahiş edə bilər. Çünki daha əvvəl belə bir çağırış olmuşdu. Həmin yolu Rusiya bərpa etməsə, Ermənistan özü düzəltməlidir. Belə çıxır ki, son görüşdə mühüm razılaşmalar əldə olunub. Bu da öz nəticələrini seçkilərdə göstərməlidir. Baxmayaraq ki, Putin keçmiş prezidentləri yada salmamış deyil, amma Köçəryan və Sarkisyanla siyasi dəyişikliklər mümkün deyil. Karapetyan isə siyasi sövdələşmənin nəticəsi kimi ev dustaqlığı sayıyla bilər. Hər halda, Paşinyan Rusiyanın adamlarına qarşı yumşalmaqla qarşıdakı çətin dövrdə Kreml təhlükəsini xeyli azaltmış oldu”.

 Qabil Hüseynli 

Professor Qabil Hüseynli hesab edir ki, Paşinyan Rusiyadan gözlənilən təzyiqləri neytrallaşdırmaq üçün qabaqcadan bəzi addımlar atmağa məcburiyyətində qalıb. Onun fikrincə, Rusiyanın Ermənistanda ciddi təsirləri hələ də qalmaqdadır və ondan asılılıqlar davam edir: “İlk növbədə dəmiryol xətləri Rusiyanın mülkiyyətidir. İkincisi, rus sərhədçiləri heç yerə getməyib. Elə bugünlərdə Zəngəzurda çəkiliş edən xarici jurnalisti rus hərbçilər saxlamışdı. Bu, nəzarətin olduğunua işarə idi. Eyni zamanda Rusiyanın enerji məhsullarına ehtiyac, Avrasiya İqtisadi Birliyi hesabına əldə olunan qazanc göstərir ki, Rusiyanın Ermənistanda hərbi və iqtisadi təsirləri mövcuddur. Ümuman Paşinyan KTMT məsələsi istisna, digər mövzularda Rusiya ilə siyasətini yaxınlaşdırır. Ölkədə isə seçki yaxınlaşır və belə bir ərəfədə Putinə jesti onun işini asanlaşdıra bilər. Rusiya da anlayır ki, Ermənistanda dəyişiklik üçün imkanlar qalmayıb, alternativ yoxdur və cəmiyyət Rusiyanın namizədini qəbul etməyəcək. Ona görə də Paşinyanla yola davam etməyə üstünlük verilə bilər. Çünki Paşinyan üzüyola adamdır”.
Onun sözlərinə görə, burada fürsətçilik də istisna deyil: “Qaluzin Azərbaycandan 11 Rusiya vətəndaşını azad etməsini istəyib, amma Bakı addım atmayıb. Paşinyan isə Karapetyanla bağlı xahişi yerinə yetirməklə Rusiyaya yanır. Əslində Ermənistanla yeni strateji sənəd imzalanan, orada Azərbaycanı ittiham etməyi də unutmayan Avropa İttifaqı görməlidir ki, Moskvaya Bakı, yoxsa İrəvandakı hakimiyyət nə qədər yaxındır...”

Xatırladaq ki, ötən ilin dekabrında Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk “Ermənistan nə vaxtsa Avropa Birliyi və Avrasiya İqtisadi İttifaqı arasında seçim etməli olacaq” söyləyib. Onun sözlərinə görə, hər iki ittifaqda eyni vaxtda qalmaq mümkün deyil. Overçuk 2025-ci ildə ölkələr arasında ticarətin əhəmiyyətli dərəcədə azalacağını etiraf edib. Lakin bu açıqlama inandırıcı görünmür. Ermənistan sanksiyalardan yayınmaqda Rusiyaya əlahiddə dəstək olur.

Emil SALAMOĞLU,
“Yeni Müsavat”

"Venesuela prezidenti Nikolas Maduronun oğurlanaraq ABŞ-yə aparılması Çinin kəskin reaksiyasına səbəb olub".

Bu barədə Musavat.com-a açıqlamasında politoloq Elxan Şahinoğlu deyib.

Politoloqun fikrincə, Maduronun oğurlanaraq ABŞ-yə aparılması Çinin maraqlarına ciddi zərbədir:

"Pekini həm də o narahat edir ki, Maduro oğurlanmadan bir gün əvvəl paytaxt Karakasda Çindən gələn nümayəndə heyətini qəbul etmişdi. Deməli, Vaşinqton Maduronun oğurlanmasını planlayarkən Çinlə Venesuela arasındakı sıx əlaqələri nəzərə almayıb.

Çin üçün Venesuela Latın Amerika qitəsində möhkəmlənmək üçün vasitə idi. Ona görə də Maduronun oğurlanaraq ABŞ-yə aparılması Çinin maraqlarına da ciddi zərbədir. Nikolas Maduro 2023-cü ildə Pekində Çin lideri Si Cinpinlə görüşündə ​​ikitərəfli münasibətlərin “strateji tərəfdaşlıq” səviyyəsinə yüksəldiyini bəyan etmişdi. İki liderin 2025-ci ilin may ayında Moskvada keçirilən son görüşü zamanı Si Cinpin Maduroya bildirmişdi ki, Çin Venesuela ilə münasibətlərə strateji və uzunmüddətli perspektivdən baxır. O söyləmişdi ki, Pekin Venesuelanın dövlət suverenliyini və sosial sabitliyinin qorunmasını qətiyyətlə dəstəkləyəcək.

ABŞ Venesuela üzərində nəzarəti əldə etdikdən sonra bu ölkənin Kuba, Rusiya, İran və Çinlə münasibətlərini zəiflətməyə çalışacaq. Bunu həmin ölkələr də anlayırlar. Çinin Venesueladakı milyardlarla dollar yatırımlarının gələcəyi sual altındadır. ABŞ Venesuelada müxtəlif layihələr həyata keçirən Çin şirkətlərinin fəaliyyətinə məhdudiyyətlər qoya bilər. Məsələn, Çinin neft şirkətlərindən biri 2024-cü ildə 1 milyard dollar yatırımla Venesuela hökuməti ilə 20 illik müqavilə imzalamışdı".

Politoloq qeyd edib ki, Pekinin ABŞ vasitəsilə Venesuela neftini alıb-almayacağı və ya Venesuela arasındakı mövcud razılaşmaların davam edib-etməyəcəyi hələlik məlum deyil:

"Çin Venesuelanın ən böyük kreditoru və ən böyük neft alıcısıdır, bu, xam neft ixracının 80 faizindən çoxunu təşkil edir. Çin Si Cinpinin həyata keçirdiyi "Bir Kəmər, Bir Yol" təşəbbüsü çərçivəsində Venesuelada mədənçilik və infrastruktur sahələrində əsas investordur. İki ölkə arasında 2024-cü ildə ikitərəfli ticarətin həcmi 6,4 milyard ABŞ dollarına çatmışdı ki, bu, ondan əvvəlki illərlə müqayisədə 52,5 faiz artım demək idi.

Venesuelanın Çinə təxminən 12 milyard dollar borcu olduğu təxmin edilir. Əlbəttə, bu, Çin üçün böyük vəsait deyil, ancaq Pekinin iqtisadi fəaliyyətinin daralması deməkdir. Pekin ABŞ-dən Maduro və onun həyat yoldaşının sərbəst buraxılmasını tələb edib. Aydındır ki, bunun reallaşması mümkün deyil. Bunu Pekin də anlayır. Buna baxmayaraq, Pekin çalışacaq ki, Venesuelada formalaşacaq yeni hakimiyyət Vaşinqtonun təzyiqləri qarşısında Çinlə iqtisadi əlaqələrdən imtina etməsin. Bunun alınıb-alınmayacağını gələcək aylar göstərəcək".

Xalidə Gəray
Musavat.com