Martın 8-də “Gazelli Art House”da “Her Art in Action” festivalının 2026-cı il buraxılışının açılış mərasimi keçirilib.

Festivalın ilk günündə VarYox incəsənət və mədəniyyət platforması və “Gazelli Art House” Bakı qalereyasının birgə əməkdaşlığı çərçivəsində “Mənzərəyə açılan ev” mövzusunda qrup sərgisinin nümayişinə başlanılıb.

Sərgidə Leyla Əliyevanın da rəsm əsərləri yer alır.

Gununsesi.info AZƏRTAC-a istinadən xəbər verir ki, Leyla Əliyeva sərgidə iştirak edib, nümayiş etdirilən əsərlərə baxış keçirib.

Leyla Əliyevaya festival barədə məlumat verilərək bildirilib ki, “Her Art in Action”, VarYox incəsənət və mədəniyyət platforması tərəfindən təsis edilərək həyata keçirilən illik proqramdır və incəsənət sahəsində gender bərabərliyinin təşviqinə, mədəni inklüzivliyin artırılmasına, eləcə də Azərbaycanın beynəlxalq mədəni iştirakının gücləndirilməsinə həsr olunub. Bu il mart – may aylarını əhatə edən festival üç aylıq müddətdə Bakı şəhərinin müxtəlif məkanlarında keçiriləcək.

Qeyd olunub ki, üç il ardıcıl keçirilən “Her Art in Action” regionda qadınların yaradıcılığına və millətlərarası mübadiləyə həsr olunmuş nadir festival kimi çıxış edir. Layihə Azərbaycandan və region ölkələrindən, o cümlədən Qazaxıstan, Özbəkistan, Tacikistan, Türkiyə, Gürcüstan, Misir, həmçinin Balkan bölgəsi, İspaniya və Litvadan olan qadınları fəal şəkildə bir araya gətirir.

“Mənzərəyə açılan ev” mövzusu isə evi sabit məkan kimi deyil, qadın təcrübəsi ilə formalaşan dəyişkən bir vəziyyət kimi nəzərdən keçirir. Gündəlik məişət hüdudlarından çıxaraq, mövzu qadınların ictimai və şəxsi həyat, göz önündə olma və təklik, aidiyyət və müqavimət arasındakı gərginlikdə məkanı necə yaratdığını, müəyyən etdiyini, mübarizə apardığını və geri qaytardığını araşdırır.

Tədbir çərçivəsində, şəhid anasının doğum günü qeyd olunub, Leyla Əliyeva ona hədiyyə təqdim edib.

Həmçinin sərgi iştirakçıları öz əl işlərindən Leyla Əliyevaya hədiyyə ediblər.

Sonda Leyla Əliyeva “Gazelli Group” şirkətinin təsisçisi və prezidenti Zərifə Həmzəyevanın xatirə guşəsini də ziyarət edib.

Festivalın builki buraxılışının kuratoru, multimedia rəssamı Sitara İbrahimbəyli martın 8-də keçirilən ilk sərgisinin açılışında 27 yerli və xarici rəssamın əsərlərinin nümayiş olunduğunu qeyd edib: “Üçüncü ildir ki, martın 8-də festivalın açılışını edirik. Ümumi üç açılış olacaq. Apreldə 11 nömrəli İnteqrasiya təlimli internat məktəbinin (Bilgəh) şagirdlərinin tanınmış müasir rəssamlarla dialoq əsasında yaradılan birgə sərgisi təşkil olunacaq. Üçüncü layihə isə İçərişəhərdə keçiriləcək və açıq havada fotoqrafiya gecəsi olacaq. Ümumilikdə üç ay ərzində 50-dən çox rəssamın əl işi sərgilənəcək”.

Müstəqil rəssam Kafiyə Eyvazova builki festivala “Pəncərədən baxış” əsəri ilə qatılıb. “Üç ildir festivala qatılıram və ilk dəfədir ki, xalça texnikasında iş təqdim edirəm. Əsər xovlu xalça texnikasında toxunub və insanları ailə strukturunu sorğulamağa dəvət edir. Burada kişi motivləri qadın motivlərini sanki qoruyurmuş kimi görünsə də, onu məhdudlaşdırır. Getdikcə qadının üz cizgiləri yox olur. Çünki məhdudiyyət insanın şəxsiyyətini arxa plana salır və görünməz edir. Əsər cəmiyyətimizə qadınlara dəyər verməyi, onları dinləməyi və azadlığını məhdudlaşdırmamağı tövsiyə edir”.

Festivala mayın 31-də yekun vurulacaq.

Əgər kimsə dilçilik haqqında öyrənmək, məlumat almaq istəyirsə, həmin adamın etməli olduğu ilk məsələ akademik Nizami Cəfərovu oxumamaqdır. Yox, əgər kimsə söz eşitməyib dilçiliyi Nizami Cəfərovdan öyrənmək istəyəcəksə, qəti şəkildə heç nə başa düşməyəcək. Ola bilsin, həmin adam ömür boyu dil haqqında heç düşünməyəcək də.

Belə bir məqamda qulağıma oxucuların “Nizami Cəfərov akademikdir, akademik yazır” kimi səslər gəlir, ancaq bu səsləri bir qulağımdan alıb o biri qulağımdan ötürərək deyirəm: Əsla belə deyildir. Məsələn, terminlərlə gözəgəlimli, qulağa xoş səslənən sözlər yazmaq hələ dilin təşəbbüsünü çəkmək deyildir.

Onun istənilən mövzuda yazdığı yazıları açıb oxuyanda daim bu sözləri görmək olar:

“Dilin mifolofi qatı, paradiqma, epoxa, dilin funksiyası, universal dil, rasional qrammatika, fenomenal dil və s”. Siyahı uzanan olsa da, çevir tatı, vur tatıdır.

Əlbəttə, məsələ bu sözlərin yanlış olmasında, niyə işlədilməsində deyil. Məsələ bir neçə ümumiləşmiş fikri hər dəfə yenilik kimi təqdim edib, əslində isə heç nə deməməkdir.

Bu mənada, Nizami Cəfərov dil haqqında çox danışır, ancaq heç nə demir.

Nizami Cəfərovun dil haqqında yazdığı bəzi yazılarda elə fikirlər var ki, hazırlıqsız oxucu ona inansa, olan-qalan dil bilgiləri də yoxa çıxacaq.

Məsələn, akademik yazılarının birində deyir:

“Bugünkü Qərb qrammatikasının kökləri Aristotel ənənəsinə dayanır və dil fenomenini fəlsəfi araşdırma üsulu ilə dərk etmək cəhdini əks etdirir. Por-Royal qrammatikasında və klassik dillərin XVIII-XIX əsr qrammatikalarında dominantlıq edən bu ənənə linqvistikanın fundamental bazasını təşkil edir”.

Nizami Cəfərov yaxşı bilməlidir ki, Aristotel dili müstəqil elm kimi yox, məntiqin və ontologiyanın tərkib hissəsi kimi araşdırırdı. Onun üçün əsas məsələ dilin insan düşüncəsinin quruluşunu necə əks etdirib-etdirməməsi idi. Digər tərəfdən, Por-Royal qrammatikasında bütün dillərin arxasında ümumi rasional struktur dayanırdı. Konkret desək, əslində, qrammatika insan ağlının quruluşunun ifadəsidir. Yəni dil əvvəlcə təbiət hadisəsi, fəlsəfə kimi yox, məhz ağlın məhsulu kimi başa düşülürdü. Başqa sözlə, Nizami Cəfərovun dediyi fikirlər XIX əsrə qədər keçərli idi.

Yaxşı olardı ki, Nizami Cəfərov bir qədər üzü bəri olsun.

Normalda dilçi alimlər dilin təəssübünü çəkməli olduğu, yenilik gətirməli olduğu halda, Nizami Cəfərov bir az da geri gedir. Məsələn, bu fikirlər də ona məxsusdur:

“Biz gərək “voopşe”, «tak çto», «znaçit» kimi sözləri də dilimizin lüğətinə daxil edək”.

İndi gəl, akademikə izah etdi ki, bəs Rus dili, təsir, dili qorumaq zad. Görəsən, hörmətli akademik dilimizdə bu sözlərin qarşılığının olduğunu bilmirmi? Lap bilmirsə, bəlkə bunun əks-təbliğatını aparmaq lazımdır? İndi hansı qondarma söz çox işlənəcəksə, həmin sözü də dilimizə əlavə etməkmi lazımdır?

Академик, вы меня понимаете?

Görünür, Nizami Cəfərov elə bilir ki, dil təkcə ünsiyyət vasitəsidir. Daha onun digər ideoloji tərəfləri barədə düşünmür.

İllər əvvəl Nizami Cəfərov bir yazısında “Bizdə tənqid yoxdur” fikrinin əksini deyirdi. Yəni Nizami Cəfərova görə tənqid var, ancaq nədənsə, bu tənqid onun özündə yoxdur.

O, tapmağına başda Kamal Abdulla olmaqla, digər Kamal Abdulla ladında olan yazıçıların hamısında mifaloji qat, funksional dil, dilin çoxqatlılığını tapıb, fəqət tənqid edə bilmək yadına düşməyib. Axı özü bizdə tənqidin var olduğunu iddia edir hər zaman. Yoxsa Nizami Cəfərov tənqid bilmir nədir?

Bütün bunlardan da əlavə, Nizami Cəfərov tez-tez cəmiyyətə ziyalı kimi təqdim edilir.

Əlbəttə, cəmiyyətimiz ziyalının necə olduğunu bilmədiyi üçün Nizami Cəfərovu da ziyalı kimi qəbul edə bilir.

Ancaq ömür uzunu yüngülvari də olsa vətəndaş mövqeyi olmayan adama təkcə biliyinə görə ziyalı demək, ən yaxşı halda ziyalı anlayışını dəyişmək, hörmətdən salmaq kimi bir məqsəd daşıyır.

Axı bu dünyada həm də vətəndaş mövqeyi ilə seçilən Noam Chomsky, Edward Said kimi dilçilər var.

Heç çox uzağa da getməyə ehtiyac yoxdur.

Məsələn, siyasi təzyiqlərlə üzləşib ölkəni tərk edən Niyazi Berkes, “Barış üçün akademisyenler” bəyənatına görə həbs olunan Füsun Üstel və daha onlarla, yüzlərlə başqalarını demək olar.

Belə olduğu halda, Nizami Cəfərov necə, nə vaxt ziyalı oldu?

Nizami Cəfərovu fərqləndirən bircə “məişət cəhəti” var, o da qalstuk taxmamasıdır. Əksər hallarda onu rəsmi tədbirlərdə qalstuksuz görmək mümkündür.

Bəlkə də, Nizami Cəfərov özlüyündə elə hesab edir ki, qalstuk taxmamaqda da loyal olmaq deyil, bəs o da etirazını belə bildirir.

Ancaq qalstuk intonasiyası Nizami Cəfərovun daxilindədir. Başqa sözlə, qalstuk intonasiyasi Azərbaycan ziyalısının intihar ipidir.

Odur ki, Nizami Cəfərov ilk növbədə daxilindəki qalstuku çıxartmalı və daha sonra dil haqqında düşünərək işlər görməlidir.

Orxan Saffari

Gununsesi.info