Meğri dəmir yolu ətrafında Ermənistan tərəfinin son açıqlamaları İrəvanın artan narahatlığını bir daha üzə çıxarıb.

Musavat.com xəbər verir ki, Ermənistan mediası və siyasi dairələri Azərbaycanın bu istiqamətdə hüquqi mövqeyinin gündəmə gəlməsini “suverenliyə təhdid” kimi qələmə verməyə çalışır və bununla da cəmiyyətdə qorxu və təşviş fonu formalaşdırır.

Erməni tərəfi iddia edir ki, guya Azərbaycanın Meğri dəmir yolu üzərində hər hansı “mülkiyyət hüququ” yoxdur və bu tezislər “heç bir hüquqi əsasa söykənmir”.

İrəvan bu yanaşmanı Ermənistanın ərazi bütövlüyünə yönəlmiş təhlükə kimi təqdim etsə də, proseslərin gedişi göstərir ki, məsələ hüquqdan daha çox siyasi və informasiya mübarizəsi müstəvisində aparılır.

İrəvan Zəngəzur razılaşmasına istinad edərək bildirir ki, respublika öz ərazisində yerləşən bütün infrastruktur üzərində tam qanunverici, tənzimləyici və məhkəmə suverenliyini saxlayır. Gömrük, sərhəd və təhlükəsizlik məsələlərinin yalnız Ermənistan yurisdiksiyası çərçivəsində həyata keçirilməsi tezisi də məhz bu narahatlığın fonunda qabardılır.

Mövzu ilə bağlı Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan də siyasi mövqe ortaya qoyub. O bildirib ki, zərurət yaranacağı halda Meğri istiqamətində müvafiq infrastrukturun bərpası Ermənistanın dövlət büdcəsi hesabına həyata keçirilə bilər. Bu açıqlama İrəvanın xarici tərəflərin, xüsusilə də Azərbaycanın hüquqi iddialarından açıq şəkildə ehtiyat etdiyini göstərir.

Azərbaycan tərəfinin mövqeyi isə konkret hüquqi əsaslara söykənir. Sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov Meğri dəmir yolu ilə bağlı məsələni açıq və birmənalı şəkildə belə ifadə edib:

“Həm erməni, həm də Rusiya tərəfinə xatırlatmaq istəyirəm ki, Meğri üzərindən keçən həmin dəmir yolu Azərbaycan SSR-in və onun hüquqi varisi olan Azərbaycan Respublikasının mülkiyyətidir. Mülkiyyət hüquqlarımız Alma-Ata Bəyannaməsinə əlavə olunmuş sənədlərlə təsbit edilib”.

Bu açıqlama göstərir ki, söhbət yalnız siyasi ritorikadan deyil, beynəlxalq sənədlərlə təsdiqlənmiş mülkiyyət hüququndan gedir.

Məhz bu fakt Ermənistan mediasında və siyasi dairələrində Meğri mövzusunun “kabusa” çevrilməsinin əsas səbəblərindən biridir.

Mövzuya dair daha bir diqqətçəkən açıqlama Azərbaycanın keçmiş xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov tərəfindən səsləndirilib.

O bildirib ki, “Tramp marşrutu”nun imzalanması yalnız ilk addımdır və qarşıda çoxqatlı, detallı danışıqlar prosesi dayanır.

Məmmədyarovun sözlərinə görə, Azərbaycan bu danışıqlarda həm Ermənistan hökuməti, həm də ABŞ tərəfi - operator şirkət və ABŞ hökuməti ilə tamhüquqlu iştirakçı olmalıdır.

Keçmiş nazir sovet dövründən qalma fundamental hüquqi məqama xüsusi diqqət çəkib:

“Dəmir yolunun Meğri hissəsi tarixən milli şəbəkə tərəfindən deyil, Azərbaycan Dəmir Yolları tərəfindən idarə olunub. Bu fakt Azərbaycanın həmin infrastruktur üçün xüsusi status iddiaları irəli sürməsinə əsas yaradır”.

Məmmədyarov xatırladıb ki, 1938-ci ildə Ermənistan dəmir yollarının nəzarətini Rusiyaya ötürüb və bu zaman Azərbaycanın yurisdiksiyasında olmuş Meğri hissəsinin həmin köçürməyə daxil edilib-edilməməsi ayrıca hüquqi aydınlaşdırma tələb edir. Onun fikrincə, Azərbaycan hökuməti və “Azərbaycan Dəmir Yolları” bu aktivin statusunu dəqiqləşdirmək üçün Rusiya tərəfi ilə məsləhətləşmələr aparmalıdır.

Keçmiş XİN rəhbəri həmçinin danışıqlar prosesinə Türkiyənin əsas regional və strateji müttəfiq kimi cəlb edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Naxçıvanla əlaqə ilə yanaşı, xəttin Türkiyənin İğdırı üzərindən mövcud şəbəkəyə - Qars-İğdır-Naxçıvan xəttinə inteqrasiyası da nəzərdə tutulur. Kağızman-İğdır hissəsinin tikintisi əvvəllər də müzakirə edilsə də, Naxçıvanın blokadası şəraitində iqtisadi məqsədəuyğunluq amili bu layihəni məhdudlaşdırıb.

Ən həssas məqamın təhlükəsizlik olduğunu deyən Məmmədyarov bildirib ki, xüsusilə sərnişin daşımaları zamanı risklər yüksəkdir:

“Rəsmi olaraq məsuliyyət Ermənistanın hüquq-mühafizə və sərhəd orqanlarına həvalə edilib. Lakin Azərbaycan ətraflı və real təhlükəsizlik zəmanətlərində israr etməlidir. Marşrut boyunca baş verə biləcək hadisələr ciddi dövlətlərarası böhranlara yol aça bilər”.

O əlavə edib ki, Ermənistan–İran sərhədini qoruyan Rusiya sərhədçilərinin yeni dəhlizdə rolu ayrıca aydınlaşdırılmalı və bu məsələ üçtərəfli məsləhətləşmələr mövzusu ola bilər. Keçmiş nazirin fikrincə, sanksiyalar və Avropaya ənənəvi marşrutların bağlanması fonunda bu dəhliz Rusiya üçün də alternativ və faydalı çıxış yolu yarada bilər.

Musavat.com

NATO-nun baş katibi Mark Ruttenin ABŞ prezidenti Donald Trampa təklif etdiyi Qrenlandiya müqaviləsi Danimarkanın ada üzərində suverenliyini qoruyacaq.

Musavat.com xəbər verir ki, məlumatı Axios mənbələrə istinadən yayıb.

Bildirilir ki, ada ilə bağlı 1951-ci il müdafiə müqaviləsinin şərtləri yenilənəcək: "Ruttenin təklifi ilə tanış olan iki mənbə bildirib ki, bu, Qrenlandiya üzərində ümumi suverenliyin Danimarkadan ABŞ-a ötürülməsini nəzərdə tutmur. Plana ABŞ və Danimarka arasında 1951-ci il Qrenlandiya Müdafiə Sazişinin yenilənməsi daxildir ki, bu da ABŞ-a adada hərbi bazalar tikməyə və NATO zəruri hesab etdiyi təqdirdə "müdafiə zonaları" yaratmağa imkan verirdi".

Portalın mənbələri bildirib ki, müqaviləyə Şimali Atlantika Alyansının Arktikada iştirakını artırmaq, Qrenlandiyanın təhlükəsizliyini gücləndirmək və adada təbii sərvətlərin çıxarılmasını təşviq etmək üçün müddəalar daxildir. Təklif həmçinin Amerika Qızıl Günbəz raketdən müdafiə sisteminin elementlərinin Qrenlandiyada yerləşdirilməsini və Rusiya və Çinin "zərərli xarici təsirinə" qarşı çıxmağı tələb edir: "Ruttenin fikirləri uzun müddətdir danışıqlar masasında olan Danimarka təklifini əks etdirir: Danimarka Qrenlandiya üzərində suverenliyini saxlayır, lakin ABŞ hərbi mövcudluğunu artıra bilər".

Musavat.com

Azərbaycanın Ermənistana neft məhsulları tədarük etməyə başlaması gözlənildiyi kimi, ən çox erməni radikal çevrələri təlaşlandırıb. Çünki iki xalq və iki dövlət arasında yaxınlaşma, barışıq və iqtisadi-ticari əməkdaşlıq revanşistlərin gündəliyinə daxil deyil.

“Bu şəhərdə (Səudiyyə Ərəbistanı) neft emalı zavodu tikilib. Tikintidən əvvəl şəhərin əhalisi 65 000 nəfər idi, lakin sonradan 330 000 nəfərə çatıb”.

Bunu ev dustaqlığında olan rusiyalı oliqarx Samvel Karapetyanın yaratdığı müxalif “Bizim yolumuz” hərəkatının koordinatoru Narek Karapetyan öz Facebook səhifəsində yazıb.

O, həmçinin qeyd edib:

“Şəhərdə işsizlik yoxdur. Bir çox iş yeri yaradılıb ki, bu da əmək haqqının artmasına səbəb olub. Hakimiyyətə gələriksə, uğurlu bir nümunə olaraq və Vanadzora ikinci nəfəs vermək üçün dövlət və özəl investisiyalar hesabına Vanadzorda Neft Emalı Zavodunu tikəcəyik. Nəticədə Ermənistan İrəvandan əlavə, daha bir sürətlə inkişaf edən, iqtisadi cəhətdən güclü şəhər qazanacaq”.

Xatırladaq ki, Ermənistanda neftayırma zavodu heç vaxt olmayıb. Ona görə benzin və dizeli xaricdən idxal edir.

Bəs belə bir zavodun inşası mümkünmü və qonşu ölkəyə nə verəcək? Niyə indi yadlarına düşüb? Yoxsa bu, revenşaistlərin sırf hakimiyyətin təbliğat rıçaqlarını zəiflətmək üçün düşündükləri seçki təbliğatıdır?

Sabiq maliyyə naziri, “Ekonomiks” Beynəlxalq İqtisadi Araşdırmalar İctimai Birliyinin sədri Fikrət Yusifov Musavat.com-a bildirib ki, Paşinyan hakimiyyəti bu normal bir dövlətin formalaşdırılması istiqamətində addımlar atdıqca müxalifətin hakimiyyətə gəlmək şansları aradan qalxır:

“Erməni insanı indi anlamağa başlayır ki, kiminsə proksisi olmaqla gerçək müstəqil dövlət olmağın fərqi nədir. Paşinyanın rəhbərlik etdiyi partiyanın son seçkilərdəki ardıcıl qələbələri də sübut edir ki, bu ölkədə böyük əksəriyyət onun tərəfindədir və onun apardığı siyasəti dəstəkləyir. Bəs Ermənistanda müxalifət kimdir, onlar hansı amala qulluq edirlər?

Bu adamlar əsasən Ermənistana vaxtılə rəhbərlik etmiş Qarabağ caniləri sərkisyanların və köçəryanların dəstəkçiləri, Rusiyanın “5-ci kolonu”nun tör-töküntüləridilər. Bu adamlar illərdir Rusiyanın dəstəyi ilə Paşinyanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırmağa çalışırlar və hər cəhddən sonra daha ciddi məğlubiyyətlə üzləşirlər. Çünki Paşinyan həm də beyni yuyulmuş bu yaramaz camiyənin siyasətini ard-arda ifşa edərək onların yanlış baxışlarını və indiyə qədər xalqı necə aldatdıqlarını açıb ortaya qoyur”.

Sabiq nazir deyib ki, indi Ermənistanda müxalifət adlanan həmin qüvvələr hakimiyyətə gəlməyin yeni yollarının axtarışındadılar:

“Lakin bu dəstə unudur ki, Paşinyan öz hakimiyyətinin ömrünün uzadılması yolunda daha proqmatik addımlar atır və bir-birinin ardınca yeni uğurlar qazanmağa müvəffəq olur. Məsələn, 44 günlük savaşdan öncə kim fikirləşə bilərdi ki, bir neçə ildən sonra Ermənistan Azərbaycandan yanacaq ala biləcək və bu yanacaq Ermənistan bazarında qiymətin əsaslı şəkildə düşəcəyinə səbəb olacaq? Lakin indi bu baş verir. Ermənistan hökumətinin bu addımlarına qıcıqlananlar isə Ermənistandakı həmin o tör-töküntülər və bir də Kremldir!”

Ekspertə görə, müxalifətin Ermənistanın hansısa bir şəhərində neftayırma zavodunun tikilməsi və bununla da ölkədə iqtisadi uğurların qazanılması barəsindəki sərsəmləmələri isə insanları çaşdırmağa hesablanıb: “Bir də gördün Paşinyan Ermənistanda neftayırma zavodunun tikiləcəyinə və onun Azərbaycan nefti əsasında işləyəcəyinə dair bəyanatla çıxış etdi və bununla da müxalifətin xalqın nüfuzunu qazanmaq yolunda ortaya atdığı ideyanı öz hakimiyyətinin nüfuzunun artması üçün istifadə etdi”.

Etibar SEYİDAĞA,
Musavat.com

Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Ruben Rubinyan Ermənistan–Türkiyə və Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin normallaşdırılması proseslərinin mahiyyət etibarilə fərqli olduğunu, lakin eyni regionda baş verdiyi üçün bir-birinə təsir göstərə biləcəyini bildirib.

Musavat.com xəbər verir ki, Rubinyan bu fikirləri brifinq zamanı səsləndirib.

Onun sözlərinə görə, hər iki istiqamətdə aparılan danışıqlar ümumilikdə müsbət istiqamətdə inkişaf edir və artıq müəyyən nəticələr görünməkdədir. Vitse-spiker vurğulayıb ki, yaxın dövrdə bu proseslərin daha konkret nəticələri də ortaya çıxacaq.

Rubinyan qeyd edib ki, Ermənistanın Türkiyə və Azərbaycanla paralel şəkildə apardığı diplomatik proseslər birbaşa bağlı olmasa da, regionda formalaşan ümumi siyasi və təhlükəsizlik mühiti baxımından qarşılıqlı təsir potensialına malikdir. Onun fikrincə, regional normallaşma cəhdləri uzunmüddətli sabitlik üçün mühüm amil kimi qiymətləndirilməlidir.

Musavat.com

Yanvarın 19–23-də dünyanın siyasi və iqtisadi elitası, maliyyə və texnologiya sahəsinin nəhəngləri Davosa toplaşacaq. Davos Dünya İqtisadi Forumunun (World Economic Forum) dialoq mədəniyyətinə həsr edilmiş builki toplantısında dünyanın 130-dan çox ölkəsindən 3 000-ə qədər iştirakçı olacaq. Təxminən 400 yüksək səviyyəli siyasi lider arasında 65 dövlət və hökumət başçısı — prezidentlər və baş nazirlər yer alacaq.

Dünya liderləri niyə bu toplantıda iştirak etməyə bu qədər maraqlıdırlar? Çünki onları Davosa toplayan bu forum artıq yalnız iqtisadi müzakirə platforması deyil. İllik görüş dünya düzəninə real təsir göstərən mühüm qərar mərkəzlərindən birinə çevrilib.

Açıq demək lazımdır ki, bir sıra beynəlxalq institutların, xüsusilə də BMT-nin qərar qəbuletmə mexanizmlərində yaranan ləngimələr və digər çatışmazlıqlar Davosun rolunu daha da gücləndirib. Son illərə qədər dünyanın ən böyük siyasi təşkilatı sayılan BMT-nin bir çox məsələlərdə təsir gücünü qismən itirməsi bu prosesi sürətləndirib.

Davos Forumunun əsas üstünlüyü çevik, bürokratiyadan uzaq və çoxtərəfli dialoq imkanları yaratmasıdır. Burada dövlət başçıları, transmilli şirkətlərin rəhbərləri, maliyyə mərkəzləri, texnologiya nəhəngləri və qlobal fikir liderləri eyni masa arxasında bir araya gəlirlər. Bu da bəzən rəsmi beynəlxalq təşkilatların illərlə müzakirə etdiyi məsələlərin Davosda qısa müddətdə irəli aparılmasına şərait yaradır. Bir çox hallarda burada səslənən ideyalar sonradan beynəlxalq siyasətin və iqtisadi qərarların əsas xəttini müəyyən edir, hətta dünyadakı hadisələrin gedişatına təsir göstərir. Üstəlik, bu təsir yalnız siyasət və iqtisadiyyatla məhdudlaşmır, elm və mədəniyyəti, digər sahələri də əhatə edir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Davos Forumunun daimi iştirakçılarındandır. Dövlət başçısı müntəzəm olaraq geniş tərkibli nümayəndə heyəti ilə forumun işində iştirak edir, tədbir çərçivəsində dünya liderləri və iri şirkətlərin rəhbərləri ilə səmərəli görüşlər keçirir.

Artıq gələn həftə keçiriləcək forumda da Azərbaycan Prezidentinin iştirakı təsdiqlənib. Dövlət başçısının “Avrasiyanın iqtisadi kimliyinin müəyyənləşdirilməsi” sessiyasında çıxış edəcəyi gözlənilir. Sessiyada Qafqaz regionunda yeni yaranan ticarət dəhlizləri, infrastruktur layihələrindən faydalanma, resurslar uğrunda rəqabət və digər mühüm mövzular müzakirə olunacaq. Bundan əlavə, forumda dünya liderlərinin geniş iştirakı nəzərə alınaraq müxtəlif formatlarda (D-8 çərçivəsi də ola bilər) görüşlərin keçirilməsi də istisna deyil.

Builki toplantıya dair maraqlı məqamlardan biri də odur ki, Davos Forumunun keçirildiyi müddət ərzində ilk dəfə ABŞ ən geniş nümayəndə heyəti ilə təmsil olunacaq. Bu da Prezident Donald Trampın və onun administrasiyasının Davos platformasına verdiyi əhəmiyyəti göstərir.

Məhz bu kontekstdə hesab edirəm ki, forum çərçivəsində dövlət başçılarının iş qrafiki imkan verərsə, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə ABŞ lideri Donald Tramp arasında birbaşa təmasların baş tutması real görünür. Bu, son illər strateji tərəfdaşlıq xəttində inkişaf edən Azərbaycan–ABŞ münasibətləri üçün mühüm impuls ola bilər.

Davos 2026 Forumunda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın da iştirakını nəzərə alsaq, üçtərəfli formatda müzakirələrin təşkili də istisna edilmir. Forumun əsas mövzusu dialoq mədəniyyətinə həsr olunduğundan, Zəngəzur dəhlizi, regional kommunikasiyaların açılması və Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülh prosesinin irəlilədilməsi kimi məsələlərin qeyri-rəsmi müstəvidə müzakirə olunması mümkündür.

Əminliklə demək olar ki, son illər Davos Dünya İqtisadi Forumu sürətlə dəyişən beynəlxalq münasibətlər fonunda dövlətlərarası dialoqun, qeyri-rəsmi diplomatiyanın və strateji razılaşmaların formalaşdığı əsas qlobal məkanlardan birinə çevrilib. İnanıram ki, dövlət başçısı hər zaman olduğu kimi bu dəfə də dövlətimizin maraqlarını yüksək səviyyədə müdafiə edəcək və baş tutacaq görüşlər nəticəsində İsveçrədən ölkəmiz üçün mühüm siyasi və iqtisadi nəticələrlə qayıdacaq.