Ailə həkimi Sophi Nyuton bildirib ki, soyuqdəymə, qrip və mövsümi viruslardan qorunmağın ən təsirli üsullarından biri nə əlavələr, nə də xüsusi prosedurlardır, adi gecə yuxusudur. Onun sözlərinə görə, keyfiyyətli yuxu orqanizmin təbii sipəri kimi fəaliyyət göstərir və infeksiya riskini xeyli azaldır.

Bu barədə Manset.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, könüllülərlə aparılan bir araşdırmaya əsasən, soyuqdəymə virusu ilə qəsdən təmas etdirilib və məlum olub ki, sutkada yeddi saatdan az yuxu alan insanlar üç dəfə daha çox xəstələnirlər. Bundan əlavə, yuxunun pozulması və ya səthi olması, yaş, stres, çəki və alkoqol istifadəsi kimi amillər nəzərə alınsa belə simptomların yaranma ehtimalını təxminən beş yarım dəfə artırıb.

Nyutonun sözlərinə görə, yuxu zamanı immun sistem aktiv şəkildə sitokinlər, müdafiə hüceyrələri və anticisimlər istehsal edir. Orqanizm kifayət qədər dincəlmədikdə isə bu "müdafiəçilərin" sayı azalır və viruslar üçün yol açılır. Həkim yuxu rejiminə əməl etməyi, yatmazdan əvvəl cihazlardan istifadənin azaldılmasını, yataq otağının sərin saxlanılmasını və gündə ən azı əlavə 15-30 dəqiqə istirahət etməyi tövsiyə edir.

Sonda həkim qeyd edib ki, yaxşı yuxu yalnız soyuqdəymənin profilaktikası üçün deyil, həm də psixi sağlamlıq, yaddaş və ümumi orqanizm vəziyyəti üçün vacibdir.

Bundan başqa, digər mütəxəssis doktor Surac Kukadiya yuxu zamanı hansı pozadan uzaq durmaq lazım olduğunu açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, qarın üstə yatmaq qabırğa ilə döş sümüyü arasındakı birləşmə nahiyəsində iltihab kostoxondrit yarada bilər. Gün ərzində ağır yük qaldırmaq və düzgün olmayan bədən duruşu ilə birləşən uzunmüddətli təzyiq bu ağrılı vəziyyətin yaranma riskini artırır.

Xatırladaq ki, qışda immuniteti gücləndirmək düşündüyünüzdən daha asandır. Bunun üçün qış rasionunuz A, C, E vitaminləri və omega-3 ilə zəngin olmalıdır.

Elmi araşdırmalar göstərir ki, gündə cəmi iki dəqiqə davam edən intensiv fiziki fəaliyyət erkən ölüm riskini 18 faizə qədər azalda bilir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, qısa müddətli, lakin təsirli hərəkətlər xroniki xəstəliklərlə mübarizədə müasir tibbin ən güclü vasitələrindən birinə çevrilib.

Manset.az Ölkə.az-a istinadən xəbər verir ki, gündə yalnız iki dəqiqə ayrılan yüksək intensivlikli fəaliyyətlərin insan ömrünü uzatmaqda oynadığı mühüm rol qlobal miqyasda aparılan geniş araşdırmalar nəticəsində üzə çıxıb.

Bu tapıntılar oturaq həyat tərzinin yaratdığı sağlamlıq risklərini azaltmaq üçün saatlarla idman zalında vaxt keçirməyi zəruri edən düşüncəni də aradan qaldırır və tibb dünyasında yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

Sidney Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılan araşdırmada Böyük Britaniyanın Biobank məlumatları əsasında 71 mindən çox yetkin şəxsin hərəkət vərdişləri 7 il ərzində izlənilib.

European Heart Journal jurnalında dərc olunan nəticələrə görə, həftə ərzində ümumilikdə 15 dəqiqə (gündə təxminən 2 dəqiqə) davam edən yüksək intensivlikli fəaliyyət bütün səbəblərdən ölüm riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Araşdırma həmçinin ürək-damar xəstəlikləri və xərçəng hallarındakı azalmanın bu qısa, lakin intensiv hərəkətlərlə birbaşa əlaqəli olduğunu ortaya qoyub.

Araşdırmanın əsas müəllifi, Sidney Universitetinin mütəxəssisi Dr. Matthew Ahmadi bildirib ki, əldə olunan nəticələr vaxt azlığını bəhanə edən insanlar üçün əsl dönüş nöqtəsidir.

Dr. Ahmadi qeyd edib ki, bədənin sərhədlərini zorlayan bu qısa intensiv hərəkətlər ürək-damar sağlamlığını yaxşılaşdırmaq və orqanizmdə iltihabı azaltmaq üçün kifayət qədər hüceyrəvi reaksiyanı işə salır.

Harvard Tibb Fakültəsinin epidemioloqu Dr. I-Min Lee isə hərəkətin müddətindən çox intensivliyinin önəmli olduğuna diqqət çəkib.

Onun sözlərinə görə, pilləkənləri sürətlə qalxmaq və ya avtobusa çatmaq üçün qısa müddətli qaçış kimi gündəlik fəaliyyətlər bədəndə “metabolik şok” effekti yaradır və bu da həyat keyfiyyətini və ömrün uzunluğunu artırır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, “2 dəqiqə qaydası” üçün idman zalına getməyə ehtiyac yoxdur. Gündəlik rutinə daxil edilən aşağıdakı fəaliyyətlər kifayətdir:

Pilləkənləri sürətli tempdə qalxmaq

Qısa məsafələrdə sürətli qaçışlar etmək

Ev işlərini yüksək tempdə görmək

Qeyd olunur ki, bu cür qısa, lakin intensiv hərəkətlər ürək döyüntüsünü müəyyən səviyyədən yuxarı qaldıraraq metabolizmanı aktiv saxlayır.

"Science of the Total Environment" jurnalında dərc olunan yeni araşdırma çay həvəskarlarını qorxuya salıb. Elm adamları müəyyən ediblər ki, isti çayda bir litrə qədər 60 ədəd mikroplastik parçacıq ola bilər. Bu isə o deməkdir ki, hər dəfə bir fincan paket çay içəndə təxminən 15 ədəd gözlə görünməyən plastik parçası uduruq.

Manset.az Milli.az-a istinadən xəbər verir ki, xüsusilə paket çayların kağız kimi görünən hissələrində və ya paketlərin bağlanma nöqtələrində istifadə olunan plastik maddələr qaynar su ilə təmasda olduqda parçalanır. Bu hissəciklər bədəndə xroniki iltihablanmaya, hormonal pozğunluqlara və bağırsaq florasının (mikrobiomun) korlanmasına səbəb ola bilər.

Plastik örtüklü birdəfəlik kağız stəkanlarda içilən çaylarda mikroplastik sayı daha da artır. Şüşə fincanlarda bu rəqəm 14-ə düşdüyü halda, plastik örtüklü stəkanlarda 22-yə qədər yüksəlir.

Məqalədə çaya acılıq verən "tanen" maddəsinə də toxunulub. Tanenlər qidadan aldığımız dəmirin bədən tərəfindən sorulmasına mane olur. Bu, xüsusilə hamilə qadınlar, veganlar və qanazlığı olanlar üçün risklidir.

Ekspertlərdən 4 mühüm tövsiyə:
Paket çaylar əvəzinə ənənəvi dəm çayından istifadə edin. Bu, mikroplastik riskini minimuma endirir.

Çay içərkən plastik və ya daxili plastik örtüklü kağız stəkanlar əvəzinə mütləq şüşə və ya çini (porselen) qablar seçin.

Çaya limon sıxmaq tərkibindəki C vitamini sayəsində dəmirin bədən tərəfindən daha yaxşı sorulmasına kömək edir.

Gün ərzində çay istehlakını 3 fincanla məhdudlaşdırın. Həmçinin, çayı yeməkdən dərhal sonra deyil, ən azı bir saat sonra içməyə çalışın.

Paxlalı məhsullar, xüsusilə lobya, yüksək qida dəyəri sayəsində həzm sisteminə böyük fayda verir. Bəzən onun gündəlik, ya da ən azı hər ikinci gün istehlak olunması tövsiyə olunur.

Manset.az Qaynarinfo-ya istinadən xəbər verir ki, diyetoloqlar lobyanın 4 əsas faydasını izah edib. Yazırlar ki, bu məhsulu hər gün yeməyin orqanizm üçün nəticələri necə olacaq.

Həzm sisteminin yaxşılaşdırılması

Diyetoloq Cessika Zinn bildirib ki, lobya həm həll olunan, həm də həll olunmayan liflə zəngindir və bu da həzmi yaxşılaşdırır.
Həll olunan lif qida maddələrinin mənimsənilməsinə kömək edir və həzmi yavaşladır, həll olunmayan lif isə qəbizliyin qarşısını alır və bağırsaq fəaliyyətinin nizamlı qalmasına dəstək olur.

Bundan əlavə, lobyadakı lif faydalı bağırsaq bakteriyalarını qidalandırır. "Lif həzm olunarkən bakteriyalar birləşmələr əmələ gətirir ki, bu da həzm sistemi və ümumi sağlamlıq üçün faydalıdır", deyə diyetoloq Stefani Miçell Uriç izah edib.

Doyma hissinin gücləndirilməsi

Lobya lif və zülal tərkibi sayəsində doyma hissini artırır. "Lif və zülalın birləşməsi doyma və məmnuniyyət üçün açardır, lobya isə hər ikisini ehtiva edir", deyə Zinn bildirib.

Lif mədənin boşalmasını yavaşladır, bu da uzun müddət doyma hissi yaradır. Zülal isə doyma hormonlarının istehsalını stimullaşdırır. Bundan əlavə, lif və zülalın birləşməsi qanda şəkər səviyyəsinin stabilləşməsinə kömək edir.

Bitki mənşəli zülal istehlakının artırılması

"Lobya münasib qiymətli bitki mənşəli zülal mənbəyidir və bişmiş yarım stəkanında təxminən 7–9 qram zülal var", deyə Uriç bildirib. 

O əlavə edib ki, lobya həmçinin lif və fitokimyəvi birləşmələr ehtiva edir ki, bunları heyvan zülalı ilə əldə etmək mümkün deyil.

Xolesterin səviyyəsinin yaxşılaşdırılması

Həll olunan lifin yüksək tərkibi sayəsində lobya xolesterin səviyyəsini nəzarətdə saxlamağa kömək edir. "Həll olunan lif xolesterini həzm traktında bağlayaraq orqanizmdən xaric edir, qan dövranına keçməsinə imkan vermir. Nəticədə bu, ümumi xolesterin və "pis" xolesterin səviyyəsini azaldacaq", deyə Uriç bildirib. 

Bu xüsusilə vacibdir, çünki yüksək xolesterin ürək-damar xəstəlikləri riskini artırır, və bədən xolesterini öz-özünə azaltmaqda çətinlik çəkir.

Lobyanı gündəlik yemək olar?

Lobyanın tez-tez istehlakı sağlamlıq üçün faydalıdır. Zinnin sözlərinə görə, bu vərdiş həzm sisteminin normallaşmasına, kardio-metabolik sağlamlığın yaxşılaşmasına və çəki nəzarətinə (doyma hissinin artması sayəsində) kömək edir, həmçinin fol turşusu, maqnezium, kalium və dəmir kimi mikroelementlərin qəbulunu artırır. Uriç də qeyd edib ki, lobyanı gündəlik yemək əksər insanlar üçün təhlükəsizdir.

Nə qədər lobya yemək lazımdır?

Zinn tövsiyə edir ki, gündə 1/4 stəkan bişmiş lobya ilə başlamaq lazımdır. Daha sonra istehlakı 1/2–1 stəkana qədər artırmaq olar.

Gec saatlarda aktiv olmağı üstün tutan və əksər insanların artıq yatdığı vaxt ayıq qalan şəxslərin ürək-damar sağlamlığı göstəriciləri orta hesabla daha zəif olur. 

Manset.az Qaynarinfo-ya istinadən xəbər verir ki, bu qənaətə "Brigham and Women’s Hospital” və "Harvard Medical School”dan olan alimlər 300 mindən çox insanın məlumatlarını təhlil edərək gəliblər.

Tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, "bayquş” olmaq hökm deyil. Onların sözlərinə görə, əsas problem insanın daxili bioloji saatları ilə cəmiyyətin həyat ritmi arasındakı uyğunsuzluqdur. Məhz bu "xrono-disbalans” ürək üçün faydalı vərdişlərə əməl etməyi çətinləşdirir.

Ürək-damar xəstəlikləri ABŞ-da və bir çox digər ölkələrdə ölümün əsas səbəbi olaraq qalır. Amerika Kardiologiya Assosiasiyası ürək sağlamlığına təsir edən səkkiz əsas amili qeyd edir: fiziki aktivlik, siqaretdən imtina, keyfiyyətli yuxu, sağlam qidalanma, həmçinin çəkinin, arterial təzyiqin, qanda şəkər və xolesterin səviyyəsinin nəzarətdə saxlanılması.

Tədqiqatçılar "bayquşlar”da risklərin daha yüksək olmasını sirkadiyal ritmlərlə — yəni yalnız yuxu və oyaqlığı deyil, eyni zamanda ürək-damar sisteminin fəaliyyətini, maddələr mübadiləsini, stress hormonlarının səviyyəsini və arterial təzyiqi tənzimləyən daxili bioloji saatlarla əlaqələndirirlər. Bu ritmlər hər insanda fərqlidir, lakin iş, təhsil və tibbi müayinələr kimi sosial qrafik əsasən "erkən oyananlar”a uyğun qurulub.

Araşdırma çərçivəsində alimlər dünyanın ən iri biotibbi bazalarından biri olan "UK Biobank”ın məlumatlarından istifadə ediblər. İştirakçıların təxminən 8 faizi özünü "bayquş”, yəni günün ikinci yarısında və axşam saatlarında daha aktiv olan insanlar kimi xarakterizə edib. Təxminən dörddə biri "erkən oyananlar”a aid olub, qalanları isə aralıq mövqedə yer alıblar.

Müşahidə orta hesabla 14 il davam edib. Bu müddət ərzində axşam xronotipinə malik şəxslərdə ilk infarkt və ya insult riski orta yuxu-oyanıqlıq rejiminə malik iştirakçılarla müqayisədə 16 faiz daha yüksək olub. Bundan əlavə, xüsusilə qadın "bayquşlar”da ürək-damar sağlamlığının ümumi indeksinə görə mənfi göstəricilər daha tez-tez qeydə alınıb.

Tədqiqatın rəhbəri Sina Kianersinin sözlərinə görə, risklərin azaldılmasının açarı bioloji xüsusiyyətlərin dəyişdirilməsində deyil, həyat tərzinin uyğunlaşdırılmasındadır. Daha çevik iş qrafikləri, yuxu rejiminə diqqət, müntəzəm fiziki aktivlik və risk amillərinə nəzarət gec xronotipin mənfi təsirlərini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Müəlliflər qeyd ediblər ki, gələcək araşdırmalar axşam saatlarında aktiv olan insanlar üçün ürəyi qorumaqda hansı tədbirlərin daha effektiv olduğunu daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verəcək.

Qış aylarında dodaqların quruması və çatlaması bir çox insanın tez-tez qarşılaşdığı problemdir. Bəzən bu narahatlıqdan qurtulmaq çətin olur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu vəziyyətin əsas səbəbi dodaqların kifayət qədər nəmlənməməsi və qorunmamasıdır.

Manset.az Lent.az-a istinadən xəbər verir ki, dodaqlarda piy vəziləri olmadığı üçün onlar çox tez nəmini itirir.

Xüsusilə soyuq və küləkli hava, eləcə də quru hava olan qapalı məkanlar bu problemi daha da artırır. Bundan əlavə, boya və makiyaj vasitələri, həmçinin insanların şüursuz şəkildə dodaqlarını yalaması dodaqların daha da qurumasına səbəb olur.

Dodaq dərisinin nazik quruluşu isə ölü hüceyrələrin daha sürətlə toplanmasına gətirib çıxarır. Nəticədə dodaqlarda kobudluq, qabıqlanma və xırda çatlar yaranır.

Çatlamış dodaqlar üçün ən sadə və eyni zamanda effektiv üsullardan biri şəkər və bal qarışığından hazırlanan təbii skrab hesab olunur.

Şəkər bu qarışıqda yumşaq təbii eksfoliant rolunu oynayır: xırda kristalları dodaqdakı ölü hüceyrələri incə şəkildə təmizləyir və dərini zədələmir. Üstəlik, masaj zamanı qan dövranını stimullaşdıraraq dodaqların daha sağlam və canlı görünməsinə kömək edir.

Bal isə dodaqları qidalandırır və qoruyur. Onun nəmləndirici, sakitləşdirici və antibakterial təsiri var. Bal dəridə nəmi saxlayır, bərpa prosesini dəstəkləyir və çəkildikdən sonra dodaqların üzərində nazik qoruyucu qat yaradaraq quruluğun qarşısını alır.

Skrab hazırlamaq üçün kiçik bir qabda 1 çay qaşığı şəkər, 1 çay qaşığı bal qarışdırılır və yüngül dənəli, eyni konsistensiya alınana qədər yaxşıca qarışdırılır. Daha rahat tətbiq üçün maye bal istifadə etmək tövsiyə olunur, çünki şəkərlə daha asan qarışır.

Hazırlanan qarışıqdan az miqdarda götürüb təmiz dodaqlara çəkin və təxminən 30 saniyə ərzində dairəvi hərəkətlərlə yüngül masaj edin. Güclü basmaq məsləhət deyil.

Daha sonra skrabı ilıq su ilə yuyun və ya nəm salfetlə təmizləyin. Son mərhələdə isə təsiri möhkəmləndirmək üçün balzam və ya bir damla təbii yağ (məsələn, kokos yağı və ya badam yağı) çəkmək tövsiyə olunur.

Bu proseduru həftədə 1–2 dəfə etmək kifayətdir. Həddindən artıq qabıqlanma təmizliyi dodaqlarda qıcıqlanma yarada bilər, buna görə də normanı qorumaq vacibdir.