Sovet vaxtı, Qorbaçov hakimiyyətə gələndə cürbəcür orijinal, yeni proqramlar elan eləmişdi. Məsələn, bunlardan biri “Elmi-texniki tərəqqinin sürətləndirilməsi” adlanırdı. Vəzirov məhz partiyanın bu proqramından ruhlanaraq kompüterləşdirməyə başlamaq istəyirdi. Digər proje “Zəhmətsiz gəlirlərlə mübarizə” adlanırdı. Alkoqolizmlə mübarizə, yenidənqurma və sairə kimi sarsaq ideyalar da vardı, bunların hamısı bir yerdə SSRİ-nin dağılmasına səbəb oldu, çünki ortada nəsə yoxdursa, nəyi yenidən qurasıydı? Zəhmətsiz gəlir olurmu? Axı hətta rüşvətxorlar belə əziyyət çəkir, qan-tərə batır. 

O cümlədən sovet adamı saxta və yalan quruluşa heç olmazsa araq-spirt içib, uyaraq dözürdü, Qorbaçov isə alkoqolu aradan qaldırmaqla baltanı sistemin lap kökündən vurmuşdu. 

Ancaq prosesin ən maraqlı şüarlarından biri “Daha çox aşkarlıq, daha çox demokratiya!” olmuşdu. Qorbaçov senzuranı aradan qaldırmış, partiya və dövlətin mətbuata, teleradioya, ümumiyyətlə, söz və fikir azadlığına qadağalarını ləğv etmişdi. Həmin dövrdə bu temada belə anekdot yaranmışdı: “Bir gün Petka Çapayevə sual verir ki, partiya aşkarlıq elan edib, bu nə deməkdir. Çapayev deyir: "Bax, indən belə mənim barəmdə, Lenin barəsində, partiya-hökumət barəsində ürəyindən keçəni deyə bilərsən, buna görə sənə heç nə olmayacaq". Petka heyrətlənir: “Doğrudan heç nə olmayacaq?!” Çapayev deyir: “Hə. Qılıncın, papaq və kürkün, heç çörəyin də olmayacaq”. 

İki gün sonra - 26 dekabrda SSRİ-nin rəhmətə getməyinin ildönümüdür, 1991-ci ildə biz onu rəsmən basdırmışıq. Lakin indi həmin proqramların yadıma düşməyinin səbəbi başqadır. “Aşqarsızlıq şəraitində” köşə yazımdan sonra Günel xanım məktub yazıb, 1980-ci illərdə Saatlıda olmuş məzəli əhvalatı göndərib. Deyir bizim kənddə Ağakişi adında qarovulçu vardı, qoruduğu tayadan ot oğurladığı yerdə, günün günorta çağı bunu yaxalayırlar. Deyirlər ayıb olsun, bu nə işdir görürsən, Ağakişi cavab verir: “Aşkarlıq deyilmi?”

Bəli. Açıq-aşkar, gözgörəsi oğurluğa bizdə tarixən hörmət olmuşdur. Generallar və onların oğul-uşaqları gömrükdə qaçaqmalçılıq edir, siqaretdən qızıla, narkotikdən maşına qədər hər cür şeydən pul qazanırsa, sonra bəziləri qaçıb İrana gedirsə, buna münasibətimiz müsbətdir. Görünən dağa bələdçi lazım deyil. Hamı bilir Şirvan çuxurdadır. At özgənin... Nəsə, burada əl saxlayıram, mövzunun getdikcə zibili çıxır.  

Sadəcə, bəzən belə aşkarlıq mühitinə dözümsüzlük göstərilir. Hökumətimizin qeyri-hökumət idarəsi var. (Bu, öksümoron deyil, gerçəklikdir). Həmin idarə hər il qeyri-hökumət təşkilatlarına (QHT) pul ayırır. Təzəlikcə həmin idarənin sözçüsü tragikomik açıqlamalar vermişdi. Məsələn, deyir bizə göndərilən 800 layihədən 200-ü plagiat çıxdı. Sitat: “Şəhid ailələrinin Xankəndinə səfərinin təşkili” layihəsi üzrə eyni mətn 9 fərqli QHT-dən daxil olub". 

Buna niyə neqativ yanaşılır? Yəqin bütün QHT-lərimiz çalışır şəhid ailələrini Xankəndinə aparsınlar. Yadımdadır, bu işlər təzə başlayanda bir QHT “Şirvan şəhərində kasıb uşaqların sünnəti” layihəsi təqdim etmişdi. Pis idimi? Yox. Əksinə, həmin sünnətli uşaqlar minnətdarlıq hissi ilə böyüdülər, bəlkə indi Xankəndinə avtobus sürürlər. 

Digər sitat: “Hərbi yönümlü bir QHT 49 650 manat dəyərində layihə təklifi ilə müraciət edib. "Dövlət babadır, biz də övladı" adlı bu layihənin mətni 8 fərqli QHT ilə eynidir, orfoqrafik səhvlər də eyni cümlələrdə edilib".

Gör nə qədər poetik yazıblar: Dövlət baba... Adam dərhal əlini cibinə salmaq, nəzir vermək istəyir. Bunlar isə mız qoyur. Nə olar təkrar görünəndə? 8 QHT istəyir, hamısına verin. Dövlət babanın övladları 8 yox, 8 milyondur! Ən azı. (Qalan 2 milyonu AXC-Müsavat-filan kimi ögey nəvələrə çıxdım). 

Ümumiyyətlə, dilənçilikdə yenilik, novatorluq çox çətindir. Ümumi şablonlar var: “Sən o yanındakı qızın canı”, “Allah xəstələrinizə şəfa versin”, nə bilim, “Bacım evdə qan qusur” və sairə. Yeganə olaraq bir dəfə Şamaxinkada avtobusa minən unikal dilənçi görmüşdüm, qardaş bir cümlədə əsgərlikdə olanları, abituriyentləri, xəstələri, qəribləri, rayonda qalanları, Rasiyadakı arvad-uşağı, qaçqınları, iş axtaranları - uzun sözün qısası, dünyada nə ehtiyac varsa, hamısını əhatə eləmişdi. Nəticədə növbəti dayanacaqda bir topa pulla düşüb getdi, halal xoşu olsun. 

Açığı, neçə vaxtdır onun ünvan və ya telefonunu axtarıram. 

Zamin HACI

Ölkədə rol bölgüsü yenidən aparılmalıdır, məncə. Çünki kim-kimdir, kim hansı işə baxır, bəlli deyil. Öz vəzifələrinin öhdəsindən gəlməməkləri bir yana, bəzi məmurlar bizi elə borclu çıxarırlar ki, az qalırıq, onların sahələrindəki neqativlərə, çatışmazlıqlara görə üzr istəyək. Öz yaratdığı “əsərindən” narazı qalanlardanmı danışım, təmsil etdiyi sahəni it gününə qoyub, sonra xalqa şikayətlənənlərdənmi? Ya da bu günə qədər ölkədəki bir çox eybəcərliklərin müəllifləri çıxırlar ortaya və deyirlər, ey xalqım, siz buna niyə dinmirsiz? Şifrəli danışmayacam, açıq şəkildə keçəcəm misallara.

Məsələn, o gün elm və təhsil nazirimiz Emin Əmrullayev vurğulayıb ki, daha çox müəllimlərdən danışılsa da, təhsilin bütün mahiyyəti uşaqdır: "Biz müəllimə niyə maaş veririk? Çünki şagird daha yaxşı öyrənməlidir. Şagird yaxşı öyrənmirsə, müəllimə niyə maaş verməliyik?” Vallah, nə deyim, cənab nazir. Ar olsun bizə, biz cəmiyyətə. Şagird məktəbdə dərs öyrənmir, biz müəllimə zorla maaş veririk, sonra zorla o uşağı repetitor yanına göndəririk... Yəni, bu məsələlərdə nazirimizin, şanlı nazirliyimizin heç bir suçu yoxdur.

Ya da TƏBİB-in İcraçı direktoru Vüqar Qurbanov. O da o gün əsəbləşib və deyib ki, təcili yardım o demək deyil ki, zəng daxil olan kimi ambulans çıxmalıdır. Vətəndaş gözünə döndüyüm də Təcili Yardıma dəfələrlə zəng etməsinə baxmayaraq, cavab verilmədiyini və ya zəngdən 1-2 saat sonra maşının gəldiyini sübut edən görüntülər yollayıb. Mən anlamıram, bir xidmətin ki adı Təcili Yardımdır, onun 2 saatdan sonra çağırışa gəlməsi fəaliyyət fəlsəfəsinə zidd deyilmi? Zəng daxil olan kimi ambulans çıxmırsa, zəngdən nə qədər sonra çıxmalıdır? Və ümumiyyətlə, çıxmalıdırmı? İndi də təzə hoqqa çıxıb: zəng edən şəxsdən xəstənin durumu ilə bağlı ətraflı məlumat alınandan sonra təcili yardım maşını çağırışa cavab verəcək. Ay sizə qurban olum, zəng edən şəxs bəyəm həkimdir, əlamətləri, xəstənin durumunu sizə dəqiqliklə deyə bilsin? Adam sizə zəng edibsə, böyük ehtimalla, həm də panikadadır, təlaşdadır, sizin suallara da tam dəqiq cavab verməyə bilər. Lənət şeytana, istintaqdayıq, yoxsa yaxınımızın sağlamlığını, həyatını xilas etmək üçün cəhd göstəririk?

Keçək digər nazirə. Azərbaycanda son illər heyvandarlıq sahəsində narahatedici tendensiya müşahidə olunur. Kənd təsərrüfatı naziri Məcnun Məmmədovun sözlərinə görə, ölkədə heyvanların baş sayında azalma qeydə alınıb. Belə ki, 2024-cü ildə 2,5 milyon baş iribuynuzlu, 6,9 milyon baş xırdabuynuzlu heyvan mövcud olub. Bu da son üç ildə müvafiq olaraq 6 faiz və 11 faiz azalma deməkdir. Daha bir incik nazir. Bax Məcnun müəllim də inciyib bizdən. Niyə ölkədə heyvanların baş sayında azalma var axı? Jurnalist Sevinc, ayaqqabı ustası Pənah, aşbaz Mahirə bu işə niyə əncam çəkmir ki? Hara baxır bu xalq? O gün iqtisadçı Natiq Cəfərli yaxşı dedi: bircə dəfə çobanlarla söhbət etsələr, problemin səbəbini tapacaqlar. Çünki “işin mətbəx”ində olanlar bunu daha yaxşı bilir. Amma bizimkilər şikayətlənməyi sevirlər: eee, niyə belə oldu, oynamıram... Cənablar, sadaladığım sahələrə rəhbərlik etmək, onu düşdüyü kriz durumdan çıxarmaq sizin səlahiyyətinizdə deyilmi? Dünyanın pulunu alırsız buna görə. Öhdəsindən gəlməyəndə bizi suçlu çıxarmaq nəyin məntiqidir axı? Lənət şeytana, həftə səkkiz, mən doqquz nə bizi danlayırsız? NƏ haqla?

O gün baxıram, efirdə daim qalmaqalları, onu-bunu söyməsi, sonra efiri tərk etməsi ilə ad çıxarmış bir manıs ağzı köpüklənə-köpüklənə deyir ki, bu televiziyalar nə gündədir? Telekanalları ağlar günə qoyanlar da indi ağsaqqallıq edirlər. Nə oldu, atam? Siz burda meymunluq edə-edə toy bazarına girdiz, səsiniz olmaya-olmaya milyonlar qazandız, indi TV-lərdən şikayət edirsiz? Hansı haqla, hansı vicdanla? Öz əsərinizdən niyə məmnun deyilsiz axı? Niyə bu ölkədə hər kəs öz üzərinə düşəni etmir, öz səhvini boynuna almır və üzrxahlıq etmir? Qoy mən şikayətlənim televiziyalardan, təqaüdçü Həcər xala şikayətlənsin, professor Nadir müəllim başına bulasın... Sən manıs, hansı haqla?

Cəmiyyəti elə hala qoyublar ki, o gün aparıcı Tolik bahalaşmadan dad döyür. Deputatın danışmalı olduğu məsələdən prodüsser Tolik, müğənni Nura Suri danışır. Onlar da bu ölkənin vətəndaşlarıdı, onlar da danışmalıdır, qəbul. Amma adamlar üsyan edir ki, niyə bu haqda televiziyalarda danışılmır axı? Kilosu 25 manata ət olar, 15 manata yağ olar? Bunlar hələ cəmiyyətin firavan, normal yaşayan kəsimidir axı. Artıq bu şəxslər də dilə gəliblərsə, görün vəziyyət nə yerdədir? Somalidən dondurulmuş ət gətirib yedizdirirlər bizə. İnsanlar restoranlara getdikıləri gün - toya məcburən gedir kasıb kəsim – iki-üç gün mədə ağrısından özünə gələ bilmir. Sovet dövrünün uşaqlarıyıq biz, üstü möhürlü, dondurulmuş ətləri çoxumuz mağazalarda görmüşük zamanında. İndi yenə eyni dönəmi yaşayırıq. Müstəqil Azərbaycanda rayonlarda mal-qara yetişdirilmir, əvəzində xaricdən dondurulmuş ət alırıq...

Sonra da deyirsiz, nazirlər niyə inciyir? Belə xalqdan hansı nazir inciməz ki? Ayıb olsun bizə...

Sevinc TELMANQIZI

Sövet dövründə yaşamış, o illərin məşhur filmlərinə baxmış (istisnasız olaraq hamı baxırdı) adamlar yuxarıdakı şəklin hansı filmdən olduğunu dərhal biləcəklər.

Bu, 1965-ci ildə məşhur rejissor Leonid Qayday tərəfindən çəkilmiş “I əməliyyatı və Şurikin başqa macəraları” film-almanaxa daxil olan ikinci qısametrajlı bədii lentdən bir epizoddir.

Həmin epizodda bir tələbə “ağrıyan” qulağına radioqəbuledici cihaz bağlayır, auditoriyadan kənardakı dostu ilə əlaqə yaradır, çəkdiyi imtahan biletindəki sualları ona oxuyur, ondan doğru cavablar alaraq danışmaq, müəllimdən yaxşı qiymət almaq istəyir, ancaq onun bu fırıldağının üstü açılır.

Bəli, filmdə göstərildiyi kimi, 60 il öncə də imtahandan əyri yollarla keçməyə çalışan tələbə elm və texniki tərəqqinin son nailiyyətlərindən yararlanmaq istəyirdi.

O dövrdən bəri texniki tərəqqi 60 dəfə artıq inkişaf edib. İndi əl boyda cihaz (mobil telefon) həm televizordur və radiodur, həm videokamera və fotoaparatdır, onun səsyazma, səsötürmə, siqnalvermə funksiyaları var, yazı makinası və sair və ilaxır kimi işlədilə bilir.

Hazırda imtahanlardan əvvəl bu cihazı daşımağı abituriyenlərə və imtahan verməyə hazırlaşan şagird və tələbələrə yasaqlamasalar, hamı onun köməyi ilə imtahanlardan müvəffəq qiymətlər alar. Çətin bir şey deyil. Ən qəliz sualların cavabları internet resurslarında var, bir neçə saniyəlik axtarışla o cavabları əldə etmək, əzbərləmək, yaxud da kağıza köçürüb səsləndirmək olar.

Məlum olduğu kimi, builki tələbə qəbulunda bir sıra abituriyentlərin imtahandan “nou-xau” vasitəsilə keçərli bal toplamasına şərait yaradan şəxslər ifşa olunub, hazırda istintaq gedir, sonda təfərrüatlar açılacaq.

İndilikdə o məqama diqqət edək ki, savadı, biliyi olmaya-olmaya imtahanlardan bu yolla yüksək ballar toplamaq istəyənlər var və onların valideynləri bu yola qədəm qoyaraq, çoxlu pul xərcləyirlər. Onlar savadsız övladlarını illərlə məktəbdə, repetitor yanında dərs oxuyaraq, predmetləri mənimsəyən, əziyyət çəkən abitiruyentlərdən qabağa salmaq istəyirlər.

Yəni abituriyentlərə texnoloji vasitələrdən yararlanmaqda, imtahana düşən sualları ötürməkdə kömək edərək cinayət əməli törədənlərlə yanaşı, biliksiz övladlarını dolayı yollarla ən yaxşı universitetlərin prestijli fakültələrinə yerləşdirmək istəyən valideynlər də eyni dərəcədə məsuliyyət daşıyırlar.

Həmin övladlar əyri yollarla tələbə adını qazansalar, nə olacaqdı? Heç nə. Universitetlərə necə giriblərsə, eləcə də rüşvət müqabilində, “day-day tapşırığı” ilə qiymətlər alaraq kursdan-kursa keçəcək, axırda məzun olub diplom alacaqdılar. Sonra onlar yenə də əyri yollarla hanssa dövlət strukturanda vəzifə tutacaq, pillə-pillə yuxarılara doğru irəliləyəcəkdilər.

Belələrinin hüquqşünas olduğu ölkədə haqq-ədalət olarmı? Əsla olmaz. Onlar universitetlə rüşvətlə girib, rüşvətlə oxuyublarsa, tutduqları vəzifələri rüşvət müqabilində əldə ediblərsə, heç vaxt haqqın tərəfində dura, ədalətli ola bilməzlər, çünki fitrətlərində yoxdur, bioqrafiyaları neqativliklərlə doludur.

Bu cür məzunlar səhiyyə sektorunda olsalar, insanlara şəfa verəcəklər, yoxsa cəfa? Əlbəttə, ikinci olacaq. Çünki onlarda insanlara şəfa verəcək bacarıq və bilgi, ən əsası belə bir istək də yoxdur. Belə “mütəxəssislər”in yeganə niyyəti bacardıca insanlardan pul qoparmaq, cərrah neştərindən quldur bıçağı kimi istifadə etmək olacaq. Başqa variant mümkün deyil. Diplom almaq üçün illərlə sərf edilmiş böyük məbləğləri bir yolla geri qaytarmaq lazımdır, ya yox?

O biri sahələrdə də belə olacaq. Əyri yollarla universitetə daxil olan, təhsilini əyri yollarla davam etdirən, savadsız olduğu halda diplom alan şəxslər mütləq cəmiyyəti axsadan, ona ziyan vuran, problem yaradan “mütəxəssis”lərə, məmurlara çevriləcəklər.

Demək, bu cür adamlarla mübarizə ölkənin, xalqın gələcəyi üçün olduqca mühümdür.

1992-ci ildə tətbiq olunan test üsulu ilə tələbə qəbulu sisteminin tətbiqindən əvvəl hər il minlərlə bu cür “mütəxəssis” məzun olub, hazırda onlar müxtəlif sahələrdə yaxşı vəzifələr tuturlar. Müstəqillik dövründə üzləşdiyimiz bir çox problemlər (bütün sahələrdə) belə şəxslərin fəaliyyətindən qaynaqlanır. Onlar inkişaf yolunda tormozdurlar və həmişə elə olacaqlar.

O vaxtdan bəri əyri yollarla universitet tələbəsi olmaq, diplom almaq üçün çox cəhdlər olub, amma qarşıları alınıb. Fəqət “bir yol”unu tapanlar da olub. Ölkəmizdəki “özəl universitet”lərdən və xarici ölkələrdəki saxta ali məktəblərdən məzun olan bir xeyli adam dövlət strukturlarında və müəssisələrində yaxşı vəzifələr tuturlar. Kiyevdə, Dərbənddə, Mahaçqalada, Girəsunda və sair şəhərlərdə hansısa 47-ci dərəcəli universitetə daxil olan, sonradan ölkəmizin ən yaxşı universitetlərinə “köçürülən” tələbələr də çoxdur. Axırda onların əlində daşdan keçən diplom olur – ölkəmizin ən prestijli ali məktəblərinin diplomu. Bəs hara girmişdilər? Bunu araşdıran olmur.

Vəziyyət belədir. Adamın yazığı səhərin alatoranında, axşamın qaranlığında repetitor yanına tələsərək savad, bilik əldə etmək, universitetlərə halal yolla, düz qapıdan daxil olmaq istəyən abituriyentlərə gəlir. Onlar həyatda o fırıldaqçı həmyaşıdları qədər “uğurlu” ola bilməyəcəklər.

Xalid KAZIMLI

(Ken Kiziyə nəzirə)

Payız isti keçirdi, xalq narahat olmuşdu ki, yağış yağmır, təbiətdə balans pozulur, hətta Xəzər quruya bilər. Xəzərin quruması isə orada süni adalar qurmaq planlarımızı əngəlləyəcəkdi. Nəticədə nəticələrimiz yaxşı yaşamaqdan məhrum olardılar. 

Allaha şükür, uca yaradan uca xalqın dualarını eşitdi, son vaxtlar göydən bir neçə vedrə su töküldü. Ancaq yağış başqa problemləri qabartdı. Həmişəki kimi. Bu dəfə Bakıda bir neçə binanın altı çökdü. Xəbərlərdə bizə məlumat böylə çatdırıldı ki, bunun günahı əlaqədar orqanlarda deyildir, camaat özü səhvə yol vermiş, evlərini kanalizasiya kollektor və xətləri üzərində ucaltmışlar: “Yenə də biz xalqı yiyəsiz qoya bilmərik, icra hakimiyyətində qəmissiyə yaradılmışdır, hazırda orada güclü iclas gedir, çıxışlar yağışlar kimi ara vermir, çalışmaq lazımdır ən azı iclas müddətində uşaq-muşaqlar kanalizasiya çuxuruna düşüb boğulmasınlar”. Sitatın sonu. 

Hətta mən internetdə bir fotoşəkil gördüm, yaranmış qara dəliyin ətrafına Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin (ADSEA) əməkdaşları keçilməz zolaqlı lent çəkib “Giriş qadağandır!” lövhəsi asmışdılar. Şüarın yanında isə bir nəfər suda boğulan şəxs simvolu həkk edilmişdi. 

Bunlar hamısı çox gözəldir. Lap saqqız çeynəməkdən qarnı ağrıyan uşaqların məktəbdən evə buraxılmağı haqqında müsbət enerjili xəbər kimi. Ancaq paytaxt şəhərində kanalizasiya kollektorunun üzərində ev tikməyə kim yaşıl işıq yandırıb, bunu niyə araşdıran olmur? 

Axı zarafat deyil, o boyda binalar tikilib, hamısının mülk kağızı - çıxarışı da var imiş. (Mən bir dəfə bu temaya toxunmuşam, indi ana dili müzakirələri qızışdığı üçün yenidən qayıdıram: nəhayət, bu mülk kağızının “çıxarış” adı dəyişdirilməlidir. Niyə camaatın it zülümü ilə pul yığıb aldığı evin hüquqi kağızı “çıxarış” adlanmalıdır? Niyə camaat daim oradan çıxarılmaq qorxusu altında saxlanılır? Çıxarış, yox bir, “basbayıra” sənədi...) Mülk kağızını əldə etmək üçün insanlar yetmiş yeddi idarədən keçirlər. Hər şeyin qanuniliyini yoxlamaq səlahiyyəti, imkanları bizdə yalnız dövlətə məxsusdur - özəl detektiv fəaliyyəti qadağandır. İndiki halda isə, belə çıxır, istənilən binadan, ərazidən mülk kağızı olan evi almaq da riskli və təhlükəlidir. Nə biləsən altında nə var? Bəlkə nüvə tullantıları poliqonunun üstündə tikib sənə satırlar? 

İstənilən başqa sferada oxşar vəziyyətdir. Məsələn, hansısa mənzili alanda dövlət idarələri sənədlər toplatdırır, sən də arxayın pulu sayıb verirsən, ancaq alverdən 7 il keçəndən sonra bir gün məlum olur ki, bu mənzildə evin əvvəlki yiyəsinin yeddi arxa dönəni “propiskada” qalmaqdadır. Nəyə görə? Bunu yoxlamalı, aradan qaldırmalı olan dövlət qurumları niyə rüsumları həzmi-rabedən rahat-hulqum kimi keçirirlər? Haram-xoşları olsun desək, haqqımız çatmırmı?

Bu cızmaqaranı elədəyim anlarda Müşfiqabaddan bir xəbər oxudum. Camaat ağlaşma qurmuşdu ki, qış girib, ancaq bizim istilik verilmir. Ən targikomiyi isə qaz idarəsinin cavabı idi: “Müşfiqabad Qaz Paylayıcı Stansiyasından (QPS) "Azəristiliktəchizat" ASC-yə məxsus 246 və 247 saylı qazanxanalara gedən 108 mm diametrli, uzunluğu 1000 metrə yaxın qaz xətti naməlum şəxs və ya şəxslər tərəfindən kəsilərək oğurlanıb. “Azəristiliktəchizat” ASC hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət ünvanlayıb. Oğurluq faktında əli olan vətəndaşların axtarışı ilə bağlı cinayət işi açılıb. Tapılıb dəymiş ziyanın ödənilməsi istiqamətində addımlar atılır". Sitatın sonu. 

Təsəvvür eləyin, kimsə 1 kilometr qaz xəttini əkişdirib, lakin bunu görən olmayıb. Eyni zamanda cinayətkarlar tutulana, məhkəmə bitənəcən Müşfiqabad sakinləri Mikayıl Müşfiqin şeirlərini oxuyub qızışmalıdır. 

Məsələn, “Yenə o bağ olaydı” şeiri babat istilik verir. Məndən məsləhət...

Zamin HACI

Yaxud şabalıd alveri üçün xüsusi təyinatlı avadanlıqlar

16 dekabrda fövqəladə hallar idarəmizin yaranmasının 20 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd olundu. Mən bu istiqamətdə keçirilən tədbirlərdən reportajları maraqla izlədim. Məsələn, fövqəladə hallarda istifadə edilən xüsusi təyinatlı texnika və avadanlıqların sərgisi nümayiş etdirildi. Burada hündür binalarda yanğın söndürmə qurğuları, həmçinin ağacın başındakı şabalıdı salmaq üçün elektronik selbələr göstərildi. Güman edirik ki, dələduzların qurbanı olmuş və 3 milyon dollarını qapdırmış eks-general Rail müəllim həyat və yaradıcılığı zamanı məhz bu qurğulardan yararlanırmış. 

Həmçinin fövqəladə hallar generallarımız xurma alveri və qoyunçuluqla da məşğul idilər. Xüsusi texnikalar sırasında yetişməmiş xurmanı yeyib boğulan, “öldüm-öldüm”ə düşən vətəndaşın həyata qaytarılması üçün oksigen balışları, qoyunu Gürcüstandan gətirmək üçün avtofurqon, sürünü canavardan qorumaq məqsədli it səsi çıxaran, süni intellekt əsaslı robotlar və sairəyə də sıra baxışı keçirildi. 

Tədbirlər yubiley xarakteri daşıdığı üçün xaricdən qonaqlar da çağırılmışdı. Bu sırada Qırğız Respublikasının fövqəladə hallar naziri general-leytenant Boobek Ajikeyev, Özbəkistanın fövqəladə hallar nazirinin birinci müavini Sanjar Zuparov, Rusiya fövqəladə hallar nazirinin müavini Roman Kurınin kimi hörmətli yoldaşlarla yanaşı Avropada şabalıd bazarına nəzarət edən iş adamları xüsusi diqqətimizi çəkmişdir. 

Ona görə də atalarımız “şabalıdı ver generala, xurmanı da üstəlik” demişlər. Hər kəs öz sahəsində uğur qazanır. Bunun üçün ali təhsil sektorumuz da müvafiq kadrlar yetişdirir. Hər il nə qədər gənc çalışır universitetə girsin (sanki bitirəndə iş tapacaqlar, yel əsib qoz tökülüb - ancaq indi bu cür temaların vaxtı deyil). Elə Dövlət İmtahan Mərkəzinin salonlarına xüsusi qurğular keçirərkən ifşa olunan təhsil ekspertləri və abituriyentlərdən ibarət şanlı dəstənin əhvalatı bu baxımdan diqqətə layiqdir. 

Əlaqədar orqanların informasiyasını oxuyanda sanki casus filmlərinin qısa xülasəsini izləyirik, bircə Ceyms Bond çatışmır: qulağa yerləşdirilən gizli mikrofon, düymə formalı video çəkən, ayaqqabının altında telefon, nə bilim, ancaq zəng gələndə ekranı açılan kart tipli qurğu... İstər-istəməz düşünürsən ki, bu gənclər türməyə salınsa dövlətçiliyimizə faydası olmayacaqdır. Yaxşısı onları kəşfiyyat qurumlarına cəlb etmək, düşmən ölkələrə casusluğa göndərməkdir. İstedad niyə batsın? Dünən təhsildən ekspert idi, sabah kəşfiyyatçı işləsin. Paraşütlə Zəngəzur dəhlizinə atmaq lazımdır. 

Bir məsəl də yadıma düşdü, deyir, başın yaxşı başdı, heyf qarpıza işlədirsən. Bax, bizim universitetlərə girmək üçün insanların bu qədər əzab-əziyyətə düçar olmağı, hətta kriminal üsullara əl atmağı məni həmişə təəccübləndirib. Xüsusilə də Narxozun hansı zibil qabının dibində çürüdüyü yadıma düşməyən diplomunun daşıyıcısı olaraq mənə bu əməllər qəribə gəlir. Azərbaycanda 4-5 il ali təhsil almaqdansa, hansısa santexnikin şagirdliyini edib peşə öyrənmək 4-5 dəfə sərfəli addımdır. Məsələn, elə yuxarıda söz açdığım generallar da guya hansısa ali təhsil almışdılar. Axırı nə oldu? Orta məktəbi yarımçıq bitirən dələduzların qurbanına çevrildilər. 

Ortada o qədər “natamam-orta” ortababdan yuxarı səviyyədə yaşayır, di gəl, ali təhsillilərimiz acından günorta dururlar (bu cümləni DİM imtahanlarına yanıltmac sualı kimi hazırladım). Məsələn, bir yoldaş var, adını çəkməyimə ehtiyac yoxdur, maşallah, istənilən akademikdən məşhurdur, 4 illik rus-tatar məktəbini 1-ci sinifdən tərk edərək qoyun otarıb, sonra həmin qoyunların hesabına evtikmə kombinatı qayırıb, indi pula dollar demir. Hələ azı 2 dənə övrət də alıbmış, bunu jurnalistə elə həvəslə bəyan edirdi ki, pis çıxmasın, “istəsən səni də alaram” mənzərəsi yaranmışdı.

İnşallah, yaxın gələcəkdə universitetləri də orta məktəblərimiz kimi bağlayıb repetitor-rektorla birlikdə hamımız şabalıd qozası yığmağa gedərik.    

Zamin HACI

“Ya qalxanla qayıt, ya da qalxan üzərində”

(uşağı 239 saylı məktəbə yola salan ananın öyüdü)

Bütün təbabət kitablarında belə yazılır ki, insanın ürəyi dayanandan sonra uzağı 5-6 dəqiqə yaşaya bilər. Ancaq təzəlikcə bizə səhiyyə sistemimizin gəldiyi zirvəni nümayiş etdirdilər, bir qadının ürəyi dayanandan 45 dəqiqə sonra həyata qaytarıldığı açıqlandı. İnşallah, bu hökumətin sayəsində gələn il ölümsüzlüyə yetişəcəyik. Bircə yanvar girən kimi benzin qalxmasın. Benzin qalxsa ölümsüzlük çətin alınır. 

Əlbəttə, bığlı-saqqallı, eşşək boyda erkəklərin də bir-birinə əttökən şəkildə “ürək” deyə müraciət elədiyi çağdaş zəmanəmizdə ürəkli olmaq bir növ vətəndaşlıq borcudur. Ancaq sən demə bu işdə dünya rekordu bizə məxsus deyilmiş. 1980-ci illərdə bir norveçli buzlu suya düşüb, ürəyi dayanıb, 47 dəqiqə sonra ürəyi yenidən döyünməyə başlayıb. Hadisə Ginnesin rekordlar kitabına salınıbmış və alimlərin rəyinə görə, bu unikal hadisənin səbəbi elə... buzlu su olub. Yəni həddən artıq soyuq şəraitdə ürək dayananda onu ənənəvi 4-5 dəqiqədən də çox müddət sonra işə salmaq bəzən mümkün olurmuş. Mən buradan belə nəticəyə gəldim: bizim rekordçunun palatası, əməliyyat otağı yəqin Şimal dənizi, Oslo fyordları kimi buzxana imiş. O cümlədən, niyə enerji yataqları üstündə dona-dona, büzüşə-büzüşə, qaz limitində gözümüz qala-qala yaşamaqdayıq, bunun hikməti mənə agah oldu: hökumət istəyir bizim qəlbimiz daim döyünsün! 

Təşəkkür edirik. Bu minnətdarlığa Füzuli rayon mədəniyyət şöbəsinin tarçalanlar ansamblı da qoşulur. 

Ürəkli olduğumuz başqa sahə təhsildir. Sahəyə başçılıq edən sayın nazirimiz srağagün növbəti maraqlı həyat dərsləri ilə xalqın qəlbini oxşamışdır. Deyir nə üçün məktəb çantasının ağır olmağından şikayət edirsiniz, mən özüm 1-ci sinifdə məktəbə gedəndə çantam daha ağır olurdu. Sitat: “Gedib arxivdən kitabları götürüb müqayisə edə bilərsiniz”. Sayın nazirimiz 1982-ci ildə doğulmuşdur, deməli, onun 1-ci sinifə getməyi SSRİ dövrünə, 1980-ci illərin sonlarına təsadüf etməlidir. Biz indi 1988-ci ilin “Əlifba” kitabını haradan tapıb çəkdirməliyik? Bu necə ev tapşırığıdır? Etirazımızı bildiririk. 

Nazir həmçinin uşaqların çantasının valideynlər tərəfindən əlavə, lazımsız məhsullar, mal və materiallarla doldurulmasına da işarə etmişdir. Bunu haqlı saymaq olar. Çünki doğrudan da məktəb çantalarında uşaqlara heç vaxt lazım gəlməyən əşyalara rast gəlinir. Misal üçün, plastilin. Sanki uşaq böyüyüb Ömər müəllimin yerinə keçəcək. Yaxud rəsm albomu, karandaş-flomaster dəsti, sirkul, transportir, xətkeş, pozan, qələm, dəftər, kitab kimi arxaik əşyaları qeyd etməliyik. Bunların heç biri məktəblərimizdə istifadə olunmur. Ondansa çantaya bıçaq dəsti, quşatan, travmatik tapança, zəncir, şallaq, dubinka, çomaq, beşbarmaq və sairə gündəlik tədris məmulatları qoyulsa, uşağın evə salamat qayıtmaq ehtimalı yüksələcəkdir!

Sözgəlişi, bu yaxında bir qonşu dövlətdə təhsil nazirinin fəaliyyətini müzakirə edirdilər, sən demə, sayın nazir öz uşağını dövlət məktəbində yox, özəl liseydə oxudurmuş. Hətta nazir (orada bakan deyirlər) mediaya əsəbləşmişdi, dedi nə işinizə qalıb, mənim şəxsi həyatıma qarışırsınız. 

Açığı, nə gizlədim, bunu eşidəndə xeyli güldüm. İnşallah, bizdə vəziyyət hələ o inkişaf səviyyəsinə çatmamışdır. Eyni vaxtda həmin ölkədə hansısa məktəbdə tualet kağızının olmadığını da açıqlamışdılar. Bu xəbərlərin təəssüratı altında bir qahımın uşağından soruşdum ki, sizin məktəbin tualetində kağız varmı. Uşaq belə cavab verdi: “Bizim məktəbin tualetində heç su gəlmir”.

Gör nə qədər spartan həyat tərzidir! Deməli, gələcəyimiz sarıdan narahat olmağa dəyməz. 

Zamin HACI