"Kiçik yaşlı uşağln səhnəyə çıxarılıb bədənini nümayiş etdirməsi uşaq istismarının əyani sübutudur"

Sosial şəbəkədə kiçik yaşlı bir qızcığazın hansısa şənlik məclisində müğənniylə birlikdə səhnə aldığı videosu yayılıb. Qızcığaz sinəsi, qarın nahiyəsi açıq geyimdə mahnının sözlərinə sanki uyğunlaşaraq cəlbedici hərəkətlər edir. Bu, rəqs deyil.

Bədəni əsdirmək, işvəli hərəkətlərlə, kobud desək, özünü burcutmaqdır. Məlum deyil, qızcığaz müğənninin övladıdır, səhnəyə çıxarıb özüylə birlikdə, yoxsa şənliyə gələnlərdən kiminsə övladıdır, yaxud hansısa sərsəm valideynin, bütün hallarda iyrənc görüntüdür. “Epşteyn adası”ndakı dəhşətlər bunun təzahürlərinin günümüzdə də çox yayğın olduğunu ortaya çıxardı. Bir sıra psixoloq və sosioloqlar qeyd edir ki, dünyaya yeni trendlər diktə edilirdi, amma böyük əksəriyyət buna sadəcə yenilik, dəb kimi baxırdı. Məlum olur ki, dünyaya “yeni dəb” kimi sırınan trendlərin arxasında məkrli siyasət dayanırmış. Məsələn, körpələrin, qız uşaqlarının geyimlərində böyüklərə xas elementlər, qadınların geyimlərində isə uşaq elementlərinin tətbiqi doğru ölçülərin bilərəkdən dəyişdirilməsi məqsədi daşıyır. Kiçik yaşlı uşaqların yaşından böyük görünməsi hormonlarda sürətli dəyişiklik, inkişafa səbəb olur ki bu da cəmiyyətdə tarazlığın pozulmasına təkan verir. Yaxud da gənc xanım, orta yaşlı qadın niyə, nədən uşaqlara uyğun gələcək libas geyinib özünü uşaq kimi hiss etməlidir? Belədə cəmiyyət əlbəttə, baş-ayaq yox, ayaq-baş olacaq.

Sosioloq Mətanət Məmmədova “Sherg.az”a açıqlamasında qeyd etdi ki, bu problem çoxdan var və sağlam düşüncəli insanlar buna hər zaman etiraz edib:

- Xatırlayarsınız, biz Lalə xanımla (Lalə Mehralı – M.R.) qızlara kişi, oğlanları qadın kimi rəqs etdirən rəqs kurslarını tənqid etmişdik, tv-kanalımızda. Bu, çox ciddi problemdir, cəmiyyəti uçuruma aparan bəladır. İnsan inana bilmir ki, valideynlər övladlarının əlindən tutub bilərəkdən aparır bu kurslara. Dəhşətli bir problemdir. Valideynlərin məqsədi budur ki ad günü, nişan, toy məclislərində övladları rəqs edib pul qazansınlar. Dəhşətli həm də budur ki, efirı dəvət edilən bəzi rəqs müəllimləri bu cür üzdəniraq rəqsləri yeni dəb, yeni moda, təlabat kimi qələmə verirlər. Bizim milli rəqslərimiz sanki “arxaikləşib” və daha lazım deyillər. Bu cür təfəkkürlə, bu cür yanaşma ilə biz uçuruma sürüklənirik. Sahibkarlıqdır, deyib hər kəsə istədiyini etməyə icazə vermək olmaz. Bir halda ki qazanc güdən kimlərinsə fəaliyyti nəticəsində milli dəyərlərimiz sıradan çıxarılır, onlara imkan vermək qətiyyən olmaz.

M.Məmmədova bildirdi ki, kursların açılması, fəaliyyət göstərməsi valideynləri çaşqınlığa salmamalıdır:

- Lap tutalım hardasa rəqs dərnəyi fəaliyyət göstərir. Bəs ana, ata uşağını aparıb rəqs kursuna qoyanda baxmır ki o necə rəqs edir, hansı rəqs forması öyrədilir? Əgər bunu etmirsə, deməli məqsəd başqadır. Məqsəd yalnız qazanc əldə etməkdir. Bunun acı nəticəsi isə cəmiyyətdə özünü biruzə verəcək. Qadın kişi kimi olacaq, kişi qadın kimi. Azərbaycan xalqının tarixi əsrlərə dayanan rəqs mədəniyyəti var. Xanımlar incə, axar su kimi lətafətlə, kişilər ağayana, güclü, igid ər kimi rəqs edirlər. Biz niyə bu dəyərimizi itiririk?!.

Sosioloq qeyd etdi ki, kiçik yaşlı uşağln səhnəyə çıxarılıb bədənini nümayiş etdirməsi uşaq istismarının əyani sübutudur:

- Bu haqda nə qədər danışırıq, deyirik, sanki insanlar yuxudadır, oyanmırlar. Çığırıb-bağırıb insanları oyatmaq istəyirsən ki ayılın, axı sizin kiçik yaşlı balanızın bədəni niyə ümumi nümayişə çıxarılmalıdır, niyə kimsə ondan sui-istifadə etməlidir? Deməklə olmur, tənqidlə olmur. Mən artıq bilmirəm nə edək, necə edək ki, bu dəhşətli halların qarşısı alınsın. Bunun qarşısını almağın bir yolu var, o da cəzaları sərtləşdirmək. “Uşaq hüquqları haqqında” qanun var, qanunun tələblərinə əməl edilməlidir. Qanunun icrası mütləq olmalıdır.

Hər kəs səsini çıxarmalı, qanunun tələblərinə əməl olunmasını tələb etməlidir. Biz həyatımızı İnstagramın, TikTokun əlinə verməməliyik. Sünu intellektlə görürük nələr düzəldilir, nələr ortaya çıxır. Sosial şəbəkələrlə bağlı da qanun qəbul olunub. Qanunu pozanlar ciddi cəzalanmalıdır. Hər bir valideyn də düşünməlidir, övladını hansı istiqamətə sürükləyir. Oriyentasiyası kiçik yaşlardan dəyişikliyə uğradılan uşaq böyüdükcə həyatı dəhşətli hal alacaq. Kiçik yaşlı qızları yaşından böyük göstərən şəklə salmaq, geyindirməklə onları vaxtından əvvəl böyütmüş oluruq. Bu, tamamilə yanlış metoddur. Hər yaşın öz spesifikası var. Yetkinlik yaşına çatmamış qızcığazın dodağına boya, üzünə ənlik, kirşan çəkməklə, əyninə oriyental rəqs geyimi geyindirməklə onun normal inkişafını əngəlləyib səhv istiqamətə dəyişirik. Bizim adətlərdə oğlan uşaqlarını başına buxara papaq qoymaq ənənəsi olub. Bu, oğlan uşağına erkən yaşlardan kişi duruşu, mərdlik, igidlik xüsusiyyətlərinin aşılanması üçün idi. Amma qızlarımız incə, məsum böyüdülürdü. Təəssüf ki son illərdə qızlaırmızın məsumiyyətini itirmək üzrəyik. Kiçik yaşlı qız övladına oriyental rəqqasə paltarı geyindirib yüzlərlə insanın qarşısında oynamasına razılıq verən valideynin sağlam ağıl sahibi olması isə şübhəlidir.

Bu dəfə DOST Rəqəmsal İnnovasiyalar Mərkəzi 44 günlük müharibə veteranlarını işsiz qoyur? Niyə a "dost"? Onların balalarının suçu nə ?
Son günlər Azəriqaz İB Ağsu RQİİ Göyçay XS qaz təsərrüfatı nəzarətçisi yanında yardımçı fəhlə vəzifəsində çalışan bir qrup 44 günlük Vətən müharibəsi veteranına əmək müqavilələrinin müddətinin başa çatması ilə bağlı rəsmi bildirişlərin göndərildiyi bildirilir.
Məlumata görə, bildirişlərdə Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 73-cü maddəsinə istinad edilərək müddətli əmək müqavilələrinin bitməsi əsas gətirilir. Bu isə cəmiyyətdə, xüsusilə də müharibədə könüllü iştirak etmiş, çoxuşaqlı və aztəminatlı ailələrin başçıları olan veteranlar arasında ciddi narahatlıq yaradıb.
Qeyd edək ki, sözügedən şəxslərin əksəriyyəti həssas qruplardan olan , 3 və ya 4 azyaşlı övladı olan, aylıq cəmi 378 AZN əməkhaqqı ilə dolanan, yeganə gəlir mənbəyi bu iş olan müharibə veteranlarıdır. Onlar Vətənimizin ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə heç bir təmənna güdmədən, könüllü şəkildə iştirak ediblər.
Bu gün isə həmin şəxslər, dövlətə sədaqətlərini döyüş meydanında sübut etmələrinə baxmayaraq, işsiz qalmaq riski ilə üz-üzədirlər. Veteranlar və çoxuşaqlı ailə başçıları sosial baxımdan həssas qrup hesab olunur və bu kateqoriyadan olan şəxslərlə bağlı qərarlar qəbul edilərkən sosial ədalət və humanizm prinsipləri əsas götürülməlidir.
Veteranlar bildirirlər ki, dövlətin onlara hər zaman göstərdiyi diqqət və qayğıya inanırlar. Bu baxımdan, əmək münasibətlərinin davam etdirilməsi və ya alternativ iş yerləri ilə təmin olunmaları üçün aidiyyəti qurumlardan məsələyə həssas yanaşma gözləyirlər.
Məlumata görə, bir qrup müharibə veteranı məsələ ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə, eləcə də Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə rəsmi müraciətlər hazırlayır.
Veteranlar ümid edirlər ki, aidiyyəti dövlət qurumları bu məsələni diqqətdə saxlayacaq, onların işlə təminatı və sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində müvafiq addımlar atacaq.
Mirvari Gahramanli
TEREF

Azərbaycanda daşınmaz əmlakla bağlı kompensasiyanın qabaqcadan və ədalətli ödənilməsi prosedurunu tənzimləyən yeni qanun layihəsinin hazırlanması təklif olunur. Bu təşəbbüslə Milli Məclisin deputatı Nurlan Həsənov parlamentin plenar iclasında çıxış edib və mövcud hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsinin vacibliyini önə çəkib. Onun sözlərinə görə, daşınmaz əmlakın dövlət və ictimai ehtiyaclar üçün əldə edilməsi, həmçinin bu barədə qərar qəbul etmək səlahiyyətinə malik orqanların fəaliyyəti, kompensasiyanın qabaqcadan və ədalətli ödənilməsi proseduru, forması, meyarları kompleks şəkildə yeni qanunla müəyyənləşdirilməlidir.

TEREF mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir:

Ekspertlər hesab edirlər ki, belə bir qanunun qəbul olunması bir neçə istiqamətdə müsbət nəticə verə bilər. İlk növbədə, kompensasiyanın "qabaqcadan ödənilməsi" prinsipi real mexanizmə çevrilərsə, vətəndaşlar köçürülmə prosesində maddi sıxıntı yaşamazlar. İkincisi, qiymətləndirmə meyarları qanunla konkret müəyyənləşdirilərsə, kompensasiya bazar dəyərinə daha uyğun hesablanar və mübahisələrin sayı azalır. Üçüncüsü, qərar qəbul edən dövlət qurumlarının səlahiyyətləri və məsuliyyəti qanunla dəqiqləşdirilərsə, bu sahədə sui-istifadə riskləri minimuma enər.

Beynəlxalq təcrübə nə deyir?

Hazırda əksər ölkələrdə mülkiyyətdə olan əmlakın dövlət və ictimai ehtiyaclar üçün alınması qaydaları ayrıca normativ-hüquqi aktlarla tənzimlənir. Məsələn, Almaniyada dövlət ehtiyacları üçün əmlakın alınması yalnız ictimai marağın aydın sübutu olduğu halda mümkündür və mülkiyyətçiyə ödənilən kompensasiya bazar qiymətinə uyğun hesablanmalıdır. Prosesin hər mərhələsi hüquqi əsaslandırma tələb edir və vətəndaşın etiraz etmək hüququ geniş təmin olunur. Bu ölkədə kompensasiya yalnız torpaq və tikili dəyəri ilə məhdudlaşmır, bəzən köçürülmə xərcləri və iqtisadi itkilər də nəzərə alınır.

Türkiyə təcrübəsində də bu proses ayrıca qanunla tənzimlənir. Bu qanun dövlətin əmlakı hansı şərtlərlə ala biləcəyini, qiymətləndirmənin necə aparılacağını, məhkəmə prosedurlarını və kompensasiya ödənişinin mexanizmini konkret şəkildə müəyyən edir. Türkiyədə dövlət ehtiyacları üçün əmlakın alınması zamanı vətəndaşa ödənişin gecikdirilməsi ciddi hüquqi məsuliyyət doğurur.

ABŞ təcrübəsində dövlətin ictimai məqsədlər üçün əmlakı alması mümkündür, lakin konstitusiyanın tələbi olaraq "ədalətli kompensasiya" ödənilməlidir. Ədalətli kompensasiya bazar dəyəri prinsipi ilə müəyyən edilir və vətəndaşın məhkəməyə müraciət etməsi geniş yayılmış praktikadır.

Qiymətləndirmədə daha geniş yanaşma təcrübəsi

İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov hesab edir ki, Azərbaycanda dövlət ehtiyacları üçün daşınmaz əmlakın alınması və kompensasiya mexanizmləri əsasən maddi aspektlər üzərindən qiymətləndirilir. Onun fikrincə, proses çox zaman sadələşdirilmiş yanaşma ilə aparılır və vətəndaşın yaşayış mühiti, sosial bağları, həyat tərzi kimi amillər nəzərə alınmır. Onun qənaətincə, qanunvericilik bazası yaradılarsa, kompensasiya mexanizmi bazar qiyməti prinsipi əsasında daha dəqiq formalaşdırılmalı, eyni zamanda yalnız maddi deyil, qeyri-maddi itkilərin də qiymətləndirilməsi hüquqi prosedura daxil edilməlidir: "Qanunda "layiqli köçürülmə" anlayışı təsbit olunarsa, bu həm daha ədalətli yanaşma olar, həm də vətəndaşların konstitusion hüquqlarının qorunması baxımından daha düzgün hüquqi mövqe formalaşdırar".

Problem qanunda yox, icradadır

Əmlak məsələləri üzrə ekspert, hüquqşünas Ramil Osmanlı isə deyir ki, bu istiqamətdə mövcud qanunvericilik və normativ-hüquqi aktlarda kifayət qədər aydın mexanizmlər nəzərdə tutulub və həmin qaydalara tam şəkildə əməl olunacağı təqdirdə daşınmaz əmlakın alınması və kompensasiya məsələlərinin obyektiv həllində ciddi problem yaranmır.

Onun sözlərinə görə, əsas çətinlik qanunvericilik bazasının zəifliyində deyil, mövcud tələblərin icrasında ortaya çıxır. Ekspert bu sahədə ideal prosedurun necə işləməli olduğunu da izah edir. O bildirir ki, məsələn, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi müəyyən ərazidə köçürülmə və söküntü aparmaq qərarı verdikdə, həmin ərazi əvvəlcə paytaxtın Baş Planına uyğun şəkildə zonalaşdırılır, söküləcək binalar və köçürüləcək əmlaklar əvvəlcədən dəqiq müəyyənləşdirilir. Daha sonra söküntü və kompensasiya prosesinin həyata keçirilməsi üçün dövlət satınalmaları mexanizmi vasitəsilə peşəkar qiymətləndiricilər cəlb olunur. Həmin qiymətləndiricilər ərazidə obyektiv qiymətləndirmə aparır və yalnız bundan sonra köçürülmə proseduruna başlanılır. "Bu ardıcıllıqla hərəkət edildiyi halda mövcud qanunvericilik çərçivəsində prosesin hüquqi və ədalətli şəkildə idarə olunması mümkündür. Əsas problem prosesin qanunla nəzərdə tutulan formada aparılmamasıdır. Bu sahədə fəaliyyət göstərən investorlar da dövlət qurumları kimi zəruri hallarda müstəqil qiymətləndiricilərlə işləməli, kompensasiya məbləğini təsadüfi və əsaslandırılmamış qiymət siyasəti ilə deyil, bazar dəyəri və beynəlxalq qiymətləndirmə standartları əsasında müəyyən etməyi öyrənməlidirlər", - deyə o əlavə edir.

Ədalətli və şəffaf mexanizm

Əmlak məsələləri üzrə ekspert Nofəl Quliyevin fikrincə, söküntü proseslərində ən ciddi problemlərdən biri məhz kompensasiya məsələsidir. Onun sözlərinə görə, tikinti şirkətləri prosesləri elə qururlar ki, əsas qazancı özləri əldə edirlər: "Nəticədə vətəndaş ya ona təklif olunan vəsaitlə ev ala bilmir, ya da yaşadığı mənzildən çıxmaqdan imtina edir. Vətəndaşlara bir sıra ərazilərdə hər kvadratmetr üçün 2 700 manat kompensasiya təklif olunur, lakin bu məbləğ real bazar dəyərini əks etdirmədiyindən ciddi narazılığa səbəb olur. Bəzi hallarda söküntü işləri ev sahibi hələ həmin ərazidə yaşadığı halda aparılır, kommunal xətlər kəsilir və insanlar faktiki olaraq ağır sosial vəziyyətlə üzləşirlər".

Ekspert əlavə edir ki, gələcəkdə yeni qanun qəbul olunarsa, bəzi problemlər tamamilə aradan qalxa bilər. Onun sözlərinə görə, bu məsələ təkcə hüquqi və iqtisadi deyil, eyni zamanda sosial xarakter daşıyır. "Yeni qanunun hazırlanması təşəbbüsü müsbət addımdır və əgər bu istiqamətdə konkret tədbirlər görülərsə, kompensasiya məsələsində daha ədalətli və şəffaf mexanizm formalaşdırıla bilər",- deyə ekspert fikrini yekunlaşdırır.

Diqqət çəkmək üçün hər cür həyasızlığa gedən, heç bir mənəvi çəkisi olmayan, lakin milyonların kumirinə çevrilən şou nümayəndələrinin səhnədəki hərəkətləri sadəcə estetik qüsur deyil. Bu, cəmiyyətin mədəni toxumasının çürüdüyünü göstərən ən kəskin simptomdur. Çoxüzlü, şəxsiyyətsiz və əxlaqsızlığı bir həyat tərzi kimi cəmiyyətə sırıyan bu kəsimin reytinq qazanması kütlənin tələbatının hansı səviyyəyə endiyini göstərir. Kütlə intellektual zəhmət tələb edən dəyərləri deyil, bəsit, bayağı və şit şouları həzm etməyə proqramlaşıb.
Heç bir xalq, heç bir kütlə tarixi boyunca xoşluqla, kitab oxumaqla və ya fəzilət axtarışı ilə mədəniləşməyib. Sivilizasiya deyilən məfhum bəşəriyyətə qılınc, qan, şallaq və amansız dövlət nəzarəti ilə yeridilib.
- İngilislərin bu gün bütün dünyaya nümunə göstərilən kübarlığı və qanunpərəstliyi dar ağaclarının kölgəsində yaradılıb. XVIII-XIX əsrlərdə İngiltərədə 222 fərqli cinayətə görə birmənalı ölüm hökmü kəsilirdi. İcazəsiz ağac kəsmək, 5 şillinq dəyərində əşya oğurlamaq, hətta meşədə şübhəli gəzmək edamla cəzalandırılırdı. Kütlənin cinayətə meyli sözün əsl mənasında qanla, kütləvi edamlarla qırıldı.
- Böyük Fransa İnqilabı azadlığı cəmiyyətə xitabətlə deyil, Yakobin terroru ilə gətirdi. Feodal ənənələrə və xurafata bağlı olan on minlərlə insanın başı Parisin mərkəzində gilyotində kəsildi. Napoleon isə öz sərt Mülki Məcəlləsi (Code Napoléon) ilə cəmiyyəti elə bir dəmir intizama saldı ki, fransız dövlətçiliyi bu gün də o təməl üzərində dayanır.
- Rusiya cəmiyyətinin Asiya cəhalətindən qoparılıb Avropa mədəniyyətinə inteqrasiyası şallaqla baş verdi. I Pyotr zadəganların saqqallarını şəxsən balta ilə kəsir, gigiyena qaydalarına əməl etməyənləri, ənənəvi paltarlardan imtina etməyənləri amansızcasına qamçılatdırır və sürgünə göndərirdi.
- Almaniya və Yaponiya: Hər iki xalqın bu gün əfsanəyə çevrilmiş intizamı yüzilliklər boyu davam edən qəddar hərbi diktaturaların və sərt cəza mexanizmlərinin psixoloji mirasıdır. Bismark Almaniyanı "qan və dəmirlə" birləşdirdi, Yaponiyada isə Meydzi islahatları zamanı modernləşməyə dirənən on minlərlə ənənəvi samuray qılıncdan keçirildi.
Mədəniyyət – insanın heyvani instinktlərinə vurulmuş qandaldır. O qandal boşaldıqca, cəmiyyət bayağılaşır, primitivləşir və meymun , Cin rəqsləri edənləri özünə büt seçir. Maariflənmə ilə kütləni tərbiyə etmək nağıl uydurmasıdır. Cəmiyyəti bu mənəvi bataqlıqdan yalnız hüququn və dövlətin şüurlu şəkildə tətbiq etdiyi sərt intizam çıxara bilər.
Zərərli və çürük toxuma bədəndən necə kəsilib atılmalıdırsa, cəmiyyəti zəhərləyən bu tendensiyalar da eyni qətiyyətlə təmizlənməlidir.
Dr. Benjamin Karimov
TEREF