Yazıçı Əkrəm Əylisli Musavat.com-un suallarını cavablandırıb.

“Daş yuxular” romanına görə kəskin ictimai qınaqla üzləşmiş yazıçı illərdir susmağa üstünlük verir. 89 yaşlı yazıçı ilə söhbətimizdə ədəbiyyatdan, Qarabağdan və cəmiyyəti narahat edən məsələlərdən danışmışıq. Müsahibəni təqdim edirik:

- Əkrəm bəy, necəsiniz, nə işlə məşğulsunuz?

- Evdəyəm, həyatımı yaşayıram. Artıq öz həyatımı yaşamaq yaşındayam.

- Bəs səhhətiniz necədir?

- Bu yaşda səhhətdən şikayətlənmək Allaha xoş gəlməz. Bir vaxtlar fikirləşirdim ki, insan 50 yaşdan yuxarı necə yaşaya bilər? 50 yaşımda həyatımda çox qəribə bir dövr oldu. Elə bilirdim ki, hər şey bitib, yazdığımı artıq yazmışam. Gedib Əylislidə özümə ev tikdim, həmişəlik yaşamaq istəyirdim. Amma ailə qayğıları və başqa məsələlər imkan vermədi. Orada yaşamaq da çətin idi.

- Hazırda yeni əsər üzərində çalışırsınız?

- “Tənha çinarın nağılı”nı yazdım, hamı oxudu. O yazımdan sonra elə bilirəm ki, yazmağa bir şey də qalmayıb. Orada hər şeyi dedim. Elə yazılar olur ki, ondan sonra uzun müddət yaza bilmirsən.

- O zaman yaradıcılığa son vermisiniz...

- Yaradıcılıqla məşğul olmamaq mümkün deyil. Orqanizm o həyat tərzinə öyrəşib. Ömrüm boyu bu işdən ayrılmamışam. Daxildə yazmaq prosesi daim gedir. Mənəvi yaddaş qalırsa, sən yazacaqsan. İnsanlar var ki, mənəvi yaddaşlarını itirirlər. Əxlaqı, mənəvi, ruhu yaddaş itməməlidir.

- Hansı şair və yazıçılarla əlaqələriniz var?

- Açığı, evdən çıxa bilmirəm. Bunu ilk dəfədir ki, deyirəm. Çünki insanlar narahat olurlar. Səhhətimdə problemlər var. Qorxuram ki, evdən çıxaram, küçədə yıxılaram. Heç kəslə də bu səbəbdən görüşmürəm. Düzü, evə də insanları dəvət etmək istəmirəm. Çünki ev tək sənin deyil, orada yaşayanların hər birinindir. Onların həyatını narahat etmək olmaz. Amma zəng edən dostlar var. Bir çox dostlarım istəyirlər ki, görüşsünlər. Nə yalan deyim, dostlarım daha çox gənclərdir. Onlar daim itirib-axtarırlar. Yazıçılar İttifaqında keçmişdə dostlarım var idi. Elə Anarın özü olsun. Mənim onlarla heç bir ünsiyyətim artıq mümkün deyil. Sanki başqa-başqa qitələrdə yaşayırıq. Anarla görüşümün heç bir əhəmiyyəti ola bilməz. Bunu ən yaxşı mən bilirəm. Hərə öz fikrindədir. O, öz qayğılarındadır, mən də öz. Düşüncə tərzlərimiz ümumiyyətlə, bir-birinə yaxın deyil.

- Bu arada Yazıçılıq İttifaqında bu yaxınlarda üzvlük haqqı ilə bağlı qalmaqal baş verdi. Siyahı mətbuata verildi.

- Bu, texniki məsələdir. Özləri bilər. Orada elə şeylər görürəm ki, ehtiyac duymuram ki, nə isə deyim. Açığı, yadıma gəlmir ki, Yazıçılar İttifaqında olan vaxt üzvlük haqqı vermişəm. Ora bir qrup adamın maraqlarına xidmət edən yerdir. Sovet dövründə Yazıçılar Birliyinin bir üzü Kamçatka, biri üzü Lənkəran idi, heç 16-17 min üzv yox idi. İndi Azərbaycan Yazıçılar Birliyində nə qədər üzv var, məlumdur. Say da çox olanda məzhəb itir.

- 2020-ci ildən bu yana çox şeylər dəyişdi. Qarabağı azad etdik, Xankəndi məsələsinin həlli ilə ərazi bütövlüyümüzü tam bərpa etdik. Bu şanlı zəfərlər barədə nə deyə bilərsiniz?

- Mən azərbaycanlıyam, vətənimi çox sevirəm. Təəssüflər olsun ki, haqqımda uydurma nağıllar danışıldı. Bizim bütün qələbəmiz mənim qələbəmdir. Ancaq nadanlar, ağılsız adamlar fikirləşə bilər ki, mən qələbəmizə sevinmirəm. Qarabağı qarış-qarış gəzmişəm. Şuşada aylarla qalmışam. Şuşanı çox sevirəm. Bütün azərbaycanlılar necə sevinirsə, mən də elə sevinirəm. Belə fikirlər az səslənməyib ki, Azərbaycan dilini öyrənmək üçün həm də gərək Əkrəm Əylislinin əsərlərini oxuyasan. Belə əsərlər yazan biri necə xalqının qələbəsinə sevinməyə bilər?

- Son sualımdır. Əkrəm Əylisinin yaradıcılığında ən sevdiyi əsərimi, povestimi və hekayəsimi olsun, hansıdır?

- Mənim üçün çox çətin sualdır. Birinin adını çəksəm, elə düşünürəm ki, o biri əsərim inciyər. Yazılarımda konyuktura yoxdur. Məsələn, sovet dövründə yazırdım, heç bir tərif tapılmaz. Mən komsomol mükafatını “Tənha narın nağılı”na görə almışam. Ən qüssəli əsərlərimdən biridir. Bir cümlə də sovetin şəninə cümlə tapılmaz. Ən sevdiyim əsərlərimdən biri də budur. Əksər yazılarım elə düşünürəm ki, indinin mövzusudur. İnsan taleyi həmişə insan taleyi olaraq qalır. Tale dəyişmir. Taleyi olmayan əsər yadda qalmır.

Cavanşir Abbaslı
Musavat.com

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yanvarın 20-də Davosda "Euronews" televiziyasına müsahibə verib.

Musavat.com xəbər verir ki, sonra dövlət başçısı "Azərbaycan rəhbərliyi ilə səhər yeməyi" adlı tədbirdə iştirak edib, müxtəlif ölkələri təmsil edən biznes nümayəndələrinin suallarını cavablandırıb.

Minalı ərazilərlə bağlı birgə komissiya, Zəngəzur dəhlizi anlaşması, referendum proqnozu-deputat Azaq Quliyevdən ilginc açıqlamalar

Musavat.com-un budəfəki müsahibi deputat, ATƏT Parlament Assambleyasının İqtisadi məsələlər, elm, texnologiya və ətraf mühit Baş Komitəsinin sədri, Büro üzvü Azay Quliyevdir. Həmsöhbətimizlə gündəmin Azərbaycana aid olan aktual məsələləri ilə bağlı danışdıq.

- Azay bəy, Azərbaycanın 4 məhkumu Ermənistana təhvil verməsi geniş müzakirələrə səbəb olub. Sizin də bununla bağlı qısa açıqlamanızı oxuduq. Lakin mövzu gündəmdə olduğuna, həmçinin bu məsələ ilə bağlı sosial şəbəkələrdə fərqli baxışlar və rəylər davam etdiyi üçün yenidən mövzuya qayıtmaq istərdik. Sizcə, bu addımın arxasında hansı məqsədlər durur?

- Məncə, 4 nəfər məhkumun Ermənistana verilməsinin bütün həssas və emosional tərəflərini qəbul etməklə yanaşı, məsələyə daha geniş, qlobal prizmadan baxmaq lazımdır. Bu gün Cənubi Qafqazda baş verən geosiyasi hadisələri şahmat oyununa bənzətsək, görərik ki, Azərbaycan oynanılan şahmat partiyalarının hamısını udub. Ermənistanın hazırkı hökuməti məğlubiyyəti ilə barışıb reallığı qəbul etməyə məcbur olub. Amma barrikadanın digər tərəfində olan Rusiya, İran, Ermənistanın revanşist qüvvələri, erməni kilsəsi və erməni diasporu uğradıqları əzici məğlubiyyətlə barışmaq istəmirlər. Onlar iyunun 7-də, Ermənistandakı parlament seçkilərində oynanılacaq sonuncu “şahmat partiyası”na son şans kimi baxır və bu mübarizəyə ciddi hazırlaşırlar. Azərbaycan və onun sülh müttəfiqləri də bunun fərqindədir və 7 iyunda keçiriləcək sonuncu “şahmat partiyasını” Rusiya, İran və onlarla eyni mövqedə olanlara uduzmaq niyyətində deyil. Biz bu mürəkkəb partiyanı da mütləq udmalıyıq və buna məcburuq. Əks halda, yenidən dizayn etməyə çalışdığımız bölgəmiz, yəni sülh, təhlükəsizlik və inkişaf edən Cənubi Qafqaz planımız ciddi təhlükələrlə üzləşə bilər. Bu günlərədək “Qarabağ probleminin hələ həll olunmadığını” deyən rəsmi dairələrə bağlı rusiyalı ekspertlərin açıqlamaları və Kremlin Ermənistanda öz əlaltılarını hakimiyyətə gətirmə planını tam gücü ilə işə salması, İranın başı nə qədər özünə qarışsa da, TRIPP layihəsinə görə Paşinyan hökumətini hədələməsi bu düşərgənin açıq niyyətindən xəbər verir. Ona görə də Ermənistana tranzit qadağalarının götürülməsi, neft məhsullarının satılması, iki gün öncə TRIPP layihəsinin icrası ilə bağlı 74 faiz nəzarət paketinin ABŞ-da olması şərtilə, ABŞ - Ermənistan ortaq şirkətinin yaradılması və bu münasibətlə Vaşinqtonda, Marko Rubio ilə Ararat Mirzoyan arasında əldə olunan anlaşma, Türkiyə ilə Ermənistan sərhədlərin açılması üzrə işlərin 90 faizinin başa çatması, yanvarın axırında sərhədlərin açılacağı barədə verilən bəyanatlar, eləcə də, 4 nəfər erməni məhkumun Ermənistana verilməsi bu, böyük “şahmat oyunu”nun tərkib hissəsidir və digər strateji hədəflərlə yanaşı, həm də, bu oyunu qazanmağa hesablanıb. Çünki 7 iyunda Cənubi Qafqaz ya sülhə və barışa mane olanların təsir dairəsindən tam çıxacaq, ya da onlar tərəfindən bölgənin təhlükəsizliyini və suverenliyini təhdid edən durum davam edəcək. Ona görə də bu gün ölkəmizin liderlik etdiyi sülh düşərgəsinin planlarının sona qədər həyata keçməsi və dövlətimizin milli maraqlarının güzəştsiz şəkildə qorunması üçün bütün addımlar atılır və atılacaqdır. Bu strateji və milli məqsədə çatmaq, şiddətlənən geosiyasi mübarizəni qazanmaq üçün bəzən ağrılı və həssas görünən qərarlar qəbul etmək, şahmat dili ilə desək, bəzən “peşka”ları qurban vermək zərurəti yaranır. 4 məhbusun Ermənistana qaytarılması da bu konteksdə dəyərləndirilməlidir.

- Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycanla bağlı diqqətçəkən və müsbət fikirlər səsləndirir. Amma əməli addımlara gələndə, rəsmi İrəvan özünü karlığa və korluğa vurur. Eynilə mina xəritələri ilə bağlı olduğu kimi... Beləcə, Ermənistan rəhbərliyi ölkəmizə qarşı ərazi iddialarının əksini tapdığı konstitusiya şərtinə əməl etməməklə yanaşı, mina xəritələrinin də verilməsindən yayınır. Hər yeni mina partlayışı isə yalnız bir ailənin faciəsi deyil, həm də sülh prosesinə vurulan zərbədir. Hələ aşkarlanmayan yüz minlərlə minanın ortaya çıxaracağı təhlükələr var. Sülh bəyanatları arxasındakı məkrli davranışlar nə vaxta qədər davam edəcək? Sizcə, Ermənistanla “hansı dildə” danışmalıyıq?

- Son üç ildə Paşinyan hökuməti Azərbaycanın irəli sürdüyü şərtlərin demək olar ki, hamısını qəbul edib. Ölkəmizin milli maraqlarına tam cavab verən sülh sazişinin mətni paraflanıb, dörd kəndimiz geri qaytarılıb, ATƏT-in Minsk Qrupu ləğv edilib, Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində hazırlıq işlərinə başlanılıb, Qarabağ məsələsi birdəfəlik beynəlxalq və Ermənistan hökumətinin gündəliyindən çıxarılıb, eləcə də ölkəmizin ərazi bütövlüyünə heç bir təhdid yaratmayan yeni konstitusiya mətni üzərində işlər başa çatdırılıb. Aydındır ki, Paşinyan bu addımları könüllü şəkildə deyil, Azərbaycanın yaratdığı siyasi, hərbi və diplomatik reallıqlar fonunda atmağa məcbur olub. Lakin eyni zamanda, etiraf etmək lazımdır ki, o, mövcud reallığı düzgün qiymətləndirməyi, Ermənistan ictimaiyyəti üçün ağrılı və qaçılmaz qərarları qəbul etməyi də bacarıb. Minalanmış ərazilərin xəritələri məsələsinə gəldikdə isə təəssüf ki, bu problem hələ də həllini tapmayıb. Ermənistanın təqdim etdiyi xəritələrin təxminən 25 faizi dəqiqdir. Nəticədə, soydaşlarımız hər gün mina terroru ilə üz-üzə qalır. Şübhəsiz ki, Azərbaycan dövləti və rəsmi qurumları bütün ikitərəfli və çoxtərəfli platformalarda Ermənistan qarşısında dəqiq mina xəritələrinin təqdim olunması tələbini irəli sürüb və bundan sonra da bu tələbi davam etdirəcək. Lakin Ermənistan tərəfi iddia edir ki, onların əlində olan bütün xəritələr artıq təqdim olunub və əlavə məlumat yoxdur. Şəxsən mən buna inanmıram və erməni tərəfinin bu məsələdə səmimiyyətinə ciddi şübhə ilə yanaşıram.

- Minalı əraziləri müştərək komissiya, hərbçi, yaxud keçmiş hərbçilərin iştirakı ilə müəyyənləşdirmək olmazmı?

- Minalanmış ərazilərin dəqiq xəritələrinin hazırlanması məqsədilə Azərbaycan və Ermənistan nümayəndələrindən ibarət birgə komissiyanın yaradılması, hərbçilərin və vaxtilə bu prosesdə iştirak etmiş şəxslərin işə cəlb olunması ilə bağlı təklifinizi maraqlı və faydalı hesab edirəm. Sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası üzrə fəaliyyət göstərən komissiya kimi, minalanmış ərazilərin xəritələrinin müəyyənləşdirilməsi ilə məşğul olacaq birgə komissiyanın da eyni status və səlahiyyətlərlə yaradılması məqsədəuyğun olardı. Düşünürəm ki, bu məsələni ciddi şəkildə müzakirə etməyə və institusional çərçivədə həll yollarından biri kimi nəzərdən keçirməyə dəyər.

- Paşinyan Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında maneəsiz gediş-gəlişə razı olduqlarını söylədi. Bu mövqe növbəti addımlara təkan verə bilərmi, o cümlədən qeyd etdiyimiz minaaxtarma komissiyaları və konstitusiya dəyişiklikləri ilə bağlı?

- Şübhə etmirəm ki, Naxçıvanla maneəsiz gediş-gəlişin təmin olunması məsələsi siyasi baxımdan artıq həllini tapıb. Avqustun 8-də möhtərəm Prezident cənab İlham Əliyevin Vaşinqtonda əldə etdiyi diplomatik zəfərin ən mühüm elementlərindən biri də məhz Naxçıvanla maneəsiz gediş-gəlişin həyata keçirilməsi üçün ABŞ prezidenti Donald Trampın imzalı zəmanətinin əldə olunması idi. Çünki bu məsələ adi nəqliyyat bağlantısından daha artıq məna daşıyır. Söhbət Avropa ilə Asiyanı, o cümlədən Türk dünyasını birləşdirən son dərəcə ciddi geosiyasi və geoiqtisadi layihədən gedir. Məhz bu səbəbdən layihə uzun müddət Rusiya və İranın ciddi müqaviməti ilə üzləşmişdi. Bu müqaviməti neytrallaşdırmaq, siyasi məsuliyyəti Ermənistanın üzərinə yönəltməklə onu düzgün seçim etməyə məcbur etmək və nəticə etibarilə Zəngəzur dəhlizinin Azərbaycanın istədiyi şərtlərlə açılmasına nail olmaq üçün Azərbaycan çox mühüm diplomatik qələbə qazanaraq, Zəngəzur dəhlizinin Ermənistandan keçən, Rusiya və İranın müqavimət göstərdiyi hissəsinə Prezident Trampın adının (TRIPP) verilməsinə nail oldu və bu layihə həyata vəsiqə aldı. Hamımız yaxşı bilirik ki, bütün məsələlərdə olduğu kimi, bu məsələdə də həlledici söz sahibi məhz Azərbaycan idi və ölkəmizin razılığı olmasaydı, Vaşinqton görüşü bu qədər uğurla nəticələnməzdi. Qeyd etdiyim kimi, yanvarın 13-də isə Vaşinqtonda TRİPP-in icrası üzrə ABŞ - Ermənistan birgə şirkətinin yaradılması və 74 faiz nəzarət paketinin ABŞ-yə məxsus olması onu göstərir ki, Zəngəzur dəhlizinin Ermənistandan keçən hissəsi faktiki olaraq ABŞ-nin nəzarətində olacaq. Belə bir hüquqi və institusional öhdəliklər çərçivəsində Ermənistan istəsə belə, vətəndaşlarımızın bu xətt üzrə sərbəst və maneəsiz hərəkətinə mane ola bilməyəcək. Baxmayaraq ki, Ararat Mirzoyan birgə şirkətin yaradılmasından sonra Vaşinqtonda mətbuata verdiyi açıqlamada daxili auditoriyanı sakitləşdirmək məqsədilə Ermənistanın yurisdiksiyası və suverenliyi məsələlərinin nəzərə alındığını xüsusi vurğulamağa çalışdı. Lakin biz yaxşı bilirik ki, Ermənistan hər iki istiqamət üzrə ciddi güzəştlərə gedib. Əlbəttə, bütün bunlar bir daha onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan Naxçıvan bölgəsi ilə maneəsiz gediş-gəlişə, yəni vətəndaşlarımızın Zəngəzur dəhlizinin bütün xətti üzrə heç bir əngəl olmadan hərəkət etməsi kimi strateji məqsədinə artıq nail olub. Gördüyünüz kimi, son günlərdə və həftələrdə baş verən bütün hadisələr bir-birini tamamlayır. Necə deyərlər, Prezident İlham Əliyevin peşəkar qrossmeyster kimi qurduğu oyun taktikası və strategiyası şahmatın sonuncu partiyasında və ondan sonrakı onilliklər boyunca qələbəmizin və milli maraqlarımızın tam təmin olunmasına hesablanıb. Düşünürəm ki, tarixin doğru tərəfində yer almağa çalışan Paşinyan parlament seçkilərini qazandığı təqdirdə, sizin qeyd etdiyiniz konstitusiya dəyişikliklərini də qısa müddət ərzində həyata keçirəcək və bu ilin sonunadək sülh müqaviləsi imzalanacaq.


Elşad Paşasoy,
Musavat.com

Gözəllər içrə sən, ey mahiparə, birdənəsən,

Gözəllərin gözüsən, zülfüqarə birdənəsən.

 Bu sətirləri mərhum xanəndəmiz Əlibaba Məmmədovun ifasında çox eşitmişik. Şeirin müəllifini çox adam tanıyır. Bəli, söhbət qəzəlxan şair Əliağa Vahiddən gedir. Bugünki həmsöhbətimiz də Əliağa Vahidin qızı Firəngiz İsgəndərovadır. O, bizimlə söhbətə atasından qalan əşyalar barəsində danışmaqla başlayıb:

 -Atam vəfat edəndə 10 yaşım var idi, 4-cü sinifdə oxuyurdum, dumanlı xatırlayıram. Anam onun saçından kəsilmiş bir neçə tükü, tənbəki qabını, qəlyanını, qara şlyapasını Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı muzeyinə vermişdi. Əvvəllər gedib ona baxırdım.

 Mən 19 yaşımda ailə qurmuşam. Həyatım elə gətirdi ki, başım özümə, uşaqlarıma qarışdı və atamın əlyazmaları, kitabları ilə bağlı düşünməyə, maraqlanmağa vaxtım olmadı. Həyat yoldaşım əzazil adam idi. O, həbs olunanda iki qız uşağı ilə tək qaldım. Təsəvvür edin ki, yoldaşım həbsdən çıxıb evə gələndə qızlarım onu tanımadılar, dedilər, bu əmi kimdir?

Mən ailəmi dolandırmaq üçün Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanaya işə düzəldim. Yazıçı Salam Qədirzadə bu işdə mənə kömək etdi. Anamla onun yanına getdim və dedim ki, yoldaşım həbsdədir, iki uşağı dolandırmalıyam. O da kitabxananın müdiri Qəhrəman müəllimə zəng etdi və məni orada işə götürdülər. 12 il kitabxanada işədim. Mənim də həyatım belə oldu.

 -O zamanlar yazıçıların övladları atalarının adının səfasını görürdülər, daha yaxşı yerlərdə işə düzəlirdilər, vəzifə sahibi olurdular. Deyəsən, sizin ailə bundan yararlanmayıb...

 -Qardaşım Ramiz hər yerdə gedib deyirdi ki, bacım ölüb, mən təkəm. Özü elə deyirdi ki, kim nə versə, tək xərcləsin. Ona hətta Prezident təqaüdü də verilirdi. Qardaşım Ramiz Vahidoğlu imzası ilə şeirlər yazırdı. O, bir müddət “Kirpi” jurnalında kuryer kimi də işləmişdi. Universiteti bitirəndən sonra iş tapa bilmirdi. Seyfəddin Dağlı ona jurnalda kuryer işini verdi. Ramiz onun bunun əlinin altında işləyirdi. Daha sonra Şamaxıya gedib orada bir il müəllim kimi işlədi. Lakin orada da çox davam edə bilmədi, onu Şamaxıda direktor döymüşdü. Bakıda bir müddət də gecə mühafizəçisi kimi işlədi. Yəni o da kasıb həyat sürdü. Qardaşımla mən institutu bitirənə kimi hər ay atasızlığa görə 80 manat pul alırdıq. Adımıza vəsiyyətnamə qoymuşdu ki, bütün külliyyatı qardaşımla mənim aramda bölünsün. Bunu da atam əmisi oğlu Əliqulunun məsləhəti ilə etmişdi. Onun kitabları dərc olunanda dövlət bizə pul verirdi. 25 il biz pulu aldıq.   

-Qardaşınızla münasibətiniz soyuq idi?  

- Deməzdim soyuq idi. Mən “Bakı Metropoliteni”ndə işləyəndə yanıma gəlirdi. Ona jeton, iki “şirvan” pul verirdim. Eyni zamanda, hər həftə gedib “Vahid” Poeziya Evindən "3 Məmməd" pul alırdı. Bir dəfə də mənə dedi ki, “get, denən mənə “5 Məmməd” versinlər. Mən də utandım, getmədim. Bakıxanov qəsəbəsində “Vahid” adlı restoranın sahibi də qardaşıma hər ay pul verirdi.

 -  “Bakı Metropoliteni”ndə hansı vəzifədə idiniz ki?

 -Orada kassir işləyirdim. Daha sonra işdən ayrılıb ikinci dəfə qayıdanda isə rəhmətlik Tağı Əhmədov məni “Ulduz” stansiyasına nəzarətçi kimi işə qəbul etdi. Orada iki il işlədikdən sonra Fikrət Qocanın vasitəsi ilə yenidən kitabxanaya qayıtdım. 2020-ci ildə 65 yaşım tamam oldu və təqaüdə çıxdım. Onu da deyim ki, 1989-cu ildən 1999-cu ilə qədər restoranda 10 il qab yuyan da işləmişəm.

 -Ananızla atanızın tanışlığı necə olub ?

 -Anam atamdan əvvəl bir dəfə evli olub. Həyat yoldaşı müharibəyə gedib qayıtmayıb. Hətta bir qızları da doğulubmuş. Qayınanası anama gün vermirmiş, uşaq acından ölüb, o,  tək qalıb. Anam satıcı işləməyə başlayıb, atam da onu elə həmin dükanda görüb. Atam anamdan 29 yaş böyük idi. Anam atamı sevməyib. Bizə danışanda deyirdi, “mən onun şairliyinə, qocalığına hörmət edirdim”. Anam mənə deyirdi ki, sən yoldaşınla bacarmırsan. Amma mən Vahidin nə qədər köynəyini cırmışam. Yapışırdı yaxasından ki, bizə baxmırsan. Bir dəfə dalaşıblar, atam xəndəyə yıxılıb və qaşı partlayıb. Bundan sonra atam bir şeir yazıb: Kişini xəndəyə salır, arvadın natarazı.  

 -Atanızdan danışaq, xatirələrdə necə qalıb ?

 -Onunla bağlı bağ xatirələrimi xatırlayıram. 1959-cu ildə “Vişnovka”dakı bağımızı aldı. Deməli, sentyabr ayında dərs başlayanda hər gün məni şəhərə dərsə aparırdı. O, asmadan əziyyət çəkdiyi üçün Xəzri küləyi olanda çantasını ağzına tuturdu. Hər gün səhər biz dərsə gedəndə bu səhnə təkrar olunurdu.

 Pis ata deyildi. O heç vaxt kilo ilə qənd, “pesok” tozu almazdı. Hamısını kisə ilə alıb gətirirdi. Bir də görürdün ki, üzüm alıb gətirib. Anam deyirdi, “Ay Vahid, bağ üzümlə doludur. Bunu niyə almısan?” Atamda ona cavabında “Şəhrəbanu, çoxdur? Qonşuya ver”. 

Atam onun sözünün üstünə söz deyilməsini xoşlamazdı. Sözünü ikinci dəfə dəyişməyə məcbur edəndə çox əsəbiləşirdi. O, tez-tez başdaşı üçün şeirlər, hikmətli sözlər yazardı. Bir dəfə yenə kimsə vəfat etmişdi və ondan başdaşı üçün şeir yazmasını xahiş etdilər. Atam da yazdı. Amma mərhumun yaxınları gəlib dedilər ki, misralardan birində dəyişiklik etsin. Atam buna əsəbiləşdi və dedi: “Nə? Sən mənim yazdığım sözü bəyənmirsən?”

 Sonra da küsüb dedi ki, məni öldürsələr belə, bir misra da dəyişmərəm. Atamın bağda bir taxta stulu vardı, küsüb həmin stulda oturdu. Anam ona dedi: “Ay Vahid, ayıbdır, camaatın ölüsü var, hava da istidir, misranı dəyiş, getsinlər”. Amma atam qəti şəkildə “yazmaram” dedi. Hər kəs sakitcə gözləyirdi ki, atamın hirsi soyusun. Birdən bağda anamı ilan sancdı. Qonaqlar dərhal bağa qaçdılar, anama kömək etdilər, onu xilas etdilər. Yalnız bundan sonra atamın əsəbi yatdı. Dedi ki, bu kişilər mənim arvadımı xilas etdilər, mən misranı dəyişəcəyəm. Beləliklə, misrada dəyişiklik etdi və mərhumun yaxınları razı halda çıxıb getdilər.

 Cibi boş şəhərə gedirdi. Bir də görürdün ki, içi dolu maşınla geri qayıtdı. Maşında qarpız, yemiş, yağ, “pesok” olardı. Cibində də 200-300 manat pul olardı. Camaat onu sevirdi deyə pul verirdi, bazarlıq edib maşınla göndərirdilər. Ağ kostyumu var idi. İndi də xatırlayıram. Atamın eləliyinə baxma, “modnıy” kişi olub. Atam, qardaşım Ramizi də bəzən özü ilə məclislərə aparırdı. Belə məclislərdən birində bir dəfə şeir deyib, sonra qardaşımdan soruşub: “Ramiz. Yazdın?”. O da cavabında “Ata bir də de. Yazım” deyəndə Əliağa “Daha o, getdi, bir də gəlməz”, -deyə cavab verib. Anam danışırdı ki, şeirlərini çay kağızının arxasına yazırmış. Şeirlərinin hərəsi bir vərəqdə olub.

-Yeri gəlmişkən, “Qəzəlxan” filmində sizin ananız tibb bacısı kimi göstərilir. Halbuki o, həmişə satıcı olub. 

 - Anam heç vaxt tibb bacısı olmayıb. Anam da sağlığında baxanda bəyənməmişdi. Pis kino deyil, o da maraqlıdır. 

 -Atanızla ananız mən bildiyimə görə, rəsmi nikahda olmayıblar. Səbəbi doğurdan da maraqlıdır.

 - Doğrudur, anamla atamın rəsmi nikahı olmayıb. Çünki anam atamı bəyənmirdi. Atamın Fenya adlı qadınla rəsmi nikahı olub. Onunla Polşaya gedəndə tanış olub. Çox dəbdəbəli geyinən xanım olub. Bir sözlə, atam Fenyanı anama günü gətirib. Bununla bağlı eşitmişəm ki, atam anama deyib: “Şəhrəbanu elə hesab et ki, qapıda bir it saxlayırsan. Onu sonradan açıb küçəyə buraxmaq günahdır. Hesab et ki, Fenya da bir itdir. Mən onu haraya yollayım”. Fenya göyçək qadın idi. Mən onu görmüşdüm. Atam rəhmətə gedəndə gəlib anamın yanında oturub, dedi, Şura ağlama, sənin heç olmasa oğlun, qızın var. Mənim isə heç kimim yoxdur. Atam Mircəfər Bağırovun ona bağışladığı evi Fenyaya vermişdi. Eşitdiyimə görə, qadın həmin evi sonralar qardaşına bağışlayıb. Yeri gəlmişkən, Yazıçılar İttifaqından anama da bir otaqlı ev vermişdilər. O evi qardaşımın oğlu Vahidin adına keçirmişdilər. Vahid dənizdə boğulub öləndən sonra evi bacısı Zülfiyyəyə verdilər. Zülfiyyə də həmin evi sonradan satdı.      

-Atanızın içki ilə arası necə idi?

 -Mircəfər Bağırov ona deyib ki, içmə, gələcəyin var. Atam da cavabında ona “sən öl” vurub. Deyib, ağa, içəcəyəm. Repressiya illərində də elə içkiyə görə xilas olub. Həmişə özünü sərxoşluğa vururmuş ki, guya içkilidir. Düşünürmüşlər ki, həmişə içkili adamdan nə təhlükə gələr ki?! Xanəndə Əlibaba Məmmədov danışırdı ki, evində yaxşı piti bişirtdirib və atamı qonaq çağırıb. Orada o, atama araq süzüb. Əliağa Vahid bir stəkanı içib. İkincini təklif edəndə deyib, yox, bəsdir, bir stəkanın qədrini bilməyən bu boydanın da qədrini bilməz. Əlibaba Məmmədovla, Əbülfət Əliyevlə yaxın idilər. Əlibaba müəllim onun nə qədər şeirinə mahnı bəstələyib.

 -Əliağa Vahid günün hansı hissələri yazırdı?

 -Biz “Montin”də yaşayanda gecələr çay dəmləyərdi və armudu stəkanda içərdi. Sonra isə mətbəxdə oturub səhərə kimi şeir yazırdı.

 -Ölüm gününü xatırlayırsınız? Necə olmuşdu? 

 -  Atam xəstəxanada yatırdı. Anam da evi təmizlədi, dedi, Vahid gələcək, o gələndə evdə naftalin iyi olmasın. Evimizin yaxınlığında çadır qurulduğunu gördük. Düşündük ki, yəqin kimsə toy edəcək. Ağlımıza da gəlməzdi ki, atam ölüb və bu çadır ona qurulub. Anama atamın ölüm xəbərini verməyə risk etməyiblər. O vaxtki müalicə komissiyasının sədri bu işi öz üzərinə götürüb. Bir də gördük qapı döyüldü və atamın ölüm xəbərini verdilər. Anam əli ilə başına vururdu. Atamın meyitini oktyabrın 3-də dəfn etməyə apardılar. Rəsmi Moskva Birinci Fəxri Xiyabanda basdırmağa icazə vermirdi, camaatın etirazından sonra icazə ala bildilər. Mən bildiyimə görə, atamın xəstəxanada halı pisləşib. Tibb bacısı isə vaxtında iynə vurmayıb deyə kişi keçinib.

Ölümündən bir neçə gün əvvəl anam onun yanına gedəndə deyib ki, uşaqlardan muğayat ol və Ramizi qoyma bacısını vursun. Deyib, Ramiz onu vurmur, dərslərinə kömək edir. Ürəyi yumşaq adam idi. Bir qarışqanı da tapdalamazdı. Sakit adam idi. Ancaq əsəbiləşəndə rusca söyüş söyərdi. Atam fars və ərəb dillərini də bilirdi. Atam iki il mollaxanada təhsil alıb, lakin sonradan oradan qaçıb. Milçəyin ayağına ip bağlayıb dərsdə uçururmuş. Molla bundan xəbər tutub, onun ayağını falaqqaya salıb və o ki var döyüb. Atam nə orta məktəbdə oxuyub. Nə də ali təhsil alıb.     

-Əliağa Vahidin həyatda qalan tək övladı sizsiniz. Bəs niyə Atanıza həsr olunan tədbirlərə sizi çağırmırlar?

 -Mən onun niyəsini bilmirəm. Nə maraqlanan, nə də axtaran var. 600 manat pensiya alıram. Böyük qızımla yaşayıram. 3 qızım var idi, biri rəhmətə gedib. Yaşadığım 3 otaqlı evi dövlət başçısı mənə verib. Təmirinə gücüm çatmır.

Şahanə Rəhimli
Musavat.com

Yeni Müsavat Media Qrupunun rəhbəri Rauf Arifoğlu “TNS TV”yə müsahibəsində İrandakı son durumu dəyərləndirib.

Musavat.com xəbər verir ki, “TNS TV”nin rəhbəri Tural Səfərin suallarını cavablandıran Rauf Arifoğlu İranın mövcud siyasi vəziyyəti, hakimiyyətin ideoloji mahiyyəti və bu rejimin perspektivləri barədə geniş şərhlər verib.

Arifoğlu bildirib ki, İranın hazırkı hakimiyyəti islami ideologiyaya söykənən teokratik rejimdir və bu idarəetmə modelinin gələcəyi yoxdur. Onun sözlərinə görə, İran rəhbərliyi dünyaya dar ideoloji çərçivədən baxdığı müddətdə İran xalqının azad, firavan və xoşbəxt yaşaması mümkün olmayacaq.

Yeni Müsavat Media Qrupunun rəhbəri vurğulayıb ki, hazırkı Tehran rejimi İranı faktiki olaraq blokada vəziyyətində saxlayır, dünyanın böyük gücləri ilə düşmənçilik münasibətlərindədir, regionun əsas aktorları ilə gərginlik yaşayır və qonşu ölkələrlə münasibətləri soyuqdur. Arifoğlunun fikrincə, bütün bu problemlərin kökündə ölkəni idarə edən teokratik sistem dayanır.

Rauf Arifoğlu qeyd edib ki, İranı yönəldən siyasi elita geridə qalmış, müasir çağırışlara cavab verə bilməyən, zəka və idarəetmə baxımından tükənmiş, siyasi ömrünü başa vurmuş bir qrupdur. Onun sözlərinə görə, bu elita hakimiyyətdən getmədikcə İranda azadlıq, normallaşma və islahat proseslərinin baş verməsi mümkün deyil.

Müsahibədə o da vurğulanıb ki, mövcud rejim davam etdiyi təqdirdə İran təkcə region üçün deyil, həm də beynəlxalq ictimaiyyət və İran xalqının özü üçün daimi problem mənbəyi olaraq qalacaq.

Qeyd edək ki, verilişin bu hissəsində Rauf Arifoğlunun İrandakı vəziyyətlə bağlı səsləndirdiyi fikirlər geniş rezonans doğurub.

Musavat.com